با توجه به نتیجه تحقیقات پژوهشکده و آمارهای کشوری،مهمترین سرطانهایی که ایرانیها با آنها روبهرو هستند، چیست؟
سرطان با بیش از ۱۹ میلیون مورد جدید و بیش از ۱۰ میلیون مرگ و میر در سراسر جهان در سال ۱۳۹۹، یکی از عوامل اصلی مرگ و میر در جهان است .
ایران به عنوان یک کشور در حال توسعه طی دهههای اخیر با شرایط فوق به ویژه افزایش سن جمعیت و افزایش عوامل خطر سرطان مواجه بوده است . در ایران پس از مرگ و میر ناشی از بیماریهای قلبی و عروقی، سرطان به عنوان دومین عامل مرگ و میر است و بر اساس برآوردها به زودی اولین علت مرگ در کشور خواهد بود . با مقایسه برآوردهای ملی از بروز سرطان در کشور با سایر کشورهای جهان، ایران را میتوان یک منطقه با خطر متوسط برای سرطان در نظر گرفت.
بر اساس شناسنامه ابتلا و فوت سرطان در ایران در سال ۱۳۹۹ ، سالانه تقریبا ۱۳۱ هزار نفر به سرطان مبتلا میشوند و ۸۰ هزار نفر به دلیل سرطان جان خود را در ایران از دست میدهند .
بر این اساس مهمترین سرطان هایی که ایرانیها بر اساس جنسیت به آنها روبه رو هستند به ترتیب در آقایان، سرطانهای معده، پروستات و ریه و در زنان، سرطانهای پستان، معده و روده بیشترین بروز را دارند .
باید به این نکته اشاره کنم که بالا بودن آمار مبتلایان به سرطان معده در مردها و زنها به دلیل شیوع عفونت هلیکوباکترپیلوری در جمعیت زنان و مردان ایرانی است . مصرف سیگار، قلیان، تریاک و آلودگیهای محیطی منجر به افزایش بروز سرطان ریه در مردان و زنان شده که در صورت عدم کنترل مصرف روند افزایش یابندهای را در کشور ایجاد خواهد کرد.
سرطانهای پروستات، پستان و کولورکتال با چاقی، کم تحرکی و عوامل هورمونی و همچنین تغذیه ناسالم ارتباط دارند .
برای پیشگیری از سرطان چه راهکارهایی وجود دارد؟
پیشگیری اولیه سرطان، یک استراتژی مقرون به صرفه است و با شناخت عوامل خطر و سهم آنها در ایجاد انواع سرطان شروع میشود.
تقریبا نیمی از مرگ و میر ناشی از سرطان به وسیله عوامل خطر قابل پیشگیری ایجاد میشود. به عنوان نمونه؛ مهمترین عوامل شناخته شده سرطان در دنیا شامل مصرف سیگار، عوامل عفونی، اشعه ماوراءبنفش، رژیم غذایی ناسالم، چاقی و بالا بودن گلوکز پلاسما ناشتا است.
بر اساس مطالعه انستیتو کانسر ایران، سالانه حدود ۳۴ درصد از سرطانها شامل تقریبا ۴۰ هزار بیمار قابل پیشگیری است . این گزارش برای اولین بار سهم منتسب به مصرف قلیان در دنیا را ارایه میدهد . بر اساس این گزارش سیگار بیشترین سهم بروز سرطان در کشور را دارد. همچنین با افزایش رواج مصرف قلیان و سیگار در بین زنان و مردان ایرانی در دهه اخیر، نگرانی مهمی نسبت به افزایش بار ناشی از سرطان در زنها و مردان ایرانی وجود دارد.
آزانس بین المللی تحقیقات سرطان در سال ۱۳۹۹ مصرف تریاک را جزو گروه یک عوامل سرطان طبقه بندی کرد.
مصرف تریاک با بروز انواع سرطان ارتباط دارد و تقریبا ۷ درصد از سرطانها در مردان در ایران به دلیل مصرف تریاک است . پیشگیری از سرطان به تعهد سیاسی بیشتری از سوی دولت نیازمند است .
اضافه وزن، رژیم غذایی نامناسب و عدم فعالیتهای بدنی از دیگر عوامل خطر بروز سرطان هستندکه بعد از مصرف دخانیات باعث حدودا ۱۰ درصد از موارد بروز سرطانها در ایران هستند.
رژیم غذایی غربی و فست فودها حاوی سطوح بالایی از قند، نمک، کالری، چربی و حتی برخی از اجزای سرطان را مانند نیتریتها و نیتراتها هستند و خطر بروز سرطان را افزایش میدهند.
از طرفی مصرف کمتر سبزیجات و میوه جات، تغییرات سبک زندگی و کم تحرکی، منجر به افزایش چشمگیر شیوع چاقی و اضافه وزن در ایران شده است که یک عامل خطر مهم سرطان شناخته میشود. چاقی با سرطان پستان و سرطانهای مری، پانکراس، روده بزرگ، آندومترو کلیه مرتبط است .
یک الگوی غذایی سالم و غنی از غذاهای گیاهی از جمله میوهها، سبزیجات غیر نشاسته ای، غلات کامل و حبوبات و محدود در گوشتهای قرمز و فرآوری شده، خطر ابتلا به برخی سرطانها به ویژه سرطان روده بزرگ را کاهش میدهد. کنترل اپیدمی چاقی، محدود کردن مصرف الکل، تغذیه سالم و زندگی فعال پتانسیل قابل توجهی برای کاهش بروز سرطان و مرگ و میر دارد که مستلزم یک رویه جامع شامل اقدامات موسسات و افراد در همه سطوح ملی و محلی است.
در نهایت باید به نقش عوامل عفونی در بروز سرطان توجه کرد که سالانه مسول ۱۵ درصد از موارد جدید سرطان در سراسر جهان هستند. چهار عفونت مهم سرطان را شامل هلیکوباکترپیلوری (سرطان معده)، ویروس پاپیلومای انسانی HPV (سرطان دهانه رحم و سر و گردن) و ویروس هپاتیت (سرطان کبد) اصلیترین بیماریهای عفونی مرتبط با سرطان را تشکیل میدهند.
بر اساس آمارها، مرگ و میر ناشی از سرطان در جهان به صورت کلی چگونه است؟
بر اساس دادههای رسمی سال ۱۳۹۹ (مطابق آمار موجود و گزارش انستیتوکانسرایران) حدود ۱۹.۳میلیون مورد جدید ابتلا و ۱۰میلیون مرگ ناشی از سرطان در سراسرجهان ثبت شده است. بر اساس برآوردههای انجام شده نیمی از موارد بروز سرطانها و ۵۸.۳ درصد از مرگ و میرهای ناشی از سرطان در آسیا رخ داده است. بر خلاف سایر مناطق، سهم مرگ و میر ناشی از سرطان در آسیا (۵۸.۳ درصد) و آفریقا ( ۷.۲ درصد) بیشتر از سهم بروز( به ترتیب ۴۹.۳ و ۵.۷ درصد) است. در رابطه با تفکیک جنسیتی و نیز نوع سرطان در مردان، سرطان پروستات شایعترین سرطان در ۱۱۲ کشور است، پس از آن سرطان ریه در ۳۶ کشور و سرطان کولورکتال و سرطان کبد هر کدام در ۱۱ کشور شایع است . از نظر مرگ و میر، سرطان ریه علت اصلی مرگ و میر ناشی از سرطان در مردان در ۹۳ کشور است که به دلیل تشخیص در مراحل پیشرفته ، میزان کشندگی آن بالا است . پس از آن سرطان پروستات در ۴۸ کشور و سرطان کبد در ۲۳ کشور در رتبههای بعدی قرار دارند .
شایعترین سرطانهای تشخیص داده شده در زنان به طور غالب، متمرکز بر دو نوع شامل سرطان پستان در ۱۵۹ کشور و سرطان دهانه رحم است. سرطان پستان در ۱۰۰ کشور و سرطان دهانه رحم در ۳۶ کشور و سپس سرطان ریه در ۲۵ کشور شایعترین علت مرگ و میر ناشی از سرطان در زنان هستند. بر اساس آمار ایران (سال ۱۳۹۹) سالانه حدود ۱۳۱ هزار نفر در ایران به سرطان مبتلا میشوند که (۷۰,۷۰۴ مرد و ۶۰,۴۸۷ زن) بوده است. از نظر میزان بروز سرطان در هر ۱۰۰ هزار نفر (استاندارد شده سنی) ۱۶۵ برای مردان و ۱۳۹برای زنان بوده که میانگین کلی آن (۱۵۲.۷ ) در هر ۱۰۰ هزار نفر بوده است. خطر ابتلا تا ۷۵سالگی در افراد ،حدود ۱۴.۵ درصد برای کل جمعیت ۱۶درصد برای مردان و ۱۳.۵ درصد برای زنان بوده است.
تعداد مرگ و میر ناشی از سرطان در سال ۱۳۹۹ مجموعا حدود ۷۹,۱۳۶ نفر بوده که در مردان ۴۶,۴۳۶ و در زنان ۳۲,۷۰۰ بوده است. خطر مرگ ناشی از سرطان تا ۷۵سالگی از هر دو جنسیت، نزدیک به ۸.۹ درصد بوده است (۱۰درصد مردان و ۷.۷ درصد زنان)
آیا آب و هوا و تغییرات جغرافیایی مختلف و نیز شیوه زندگی و نوع تغذیه در بروز سرطان موثر است؟
بله، باید عنوان کرد که تفاوت جغرافیایی، الگوهای تغذیه، شیوع مصرف دخانیات (سیگار، قلیان، تریاک)، زیرساخت سلامت، سطح سواد و سبک زندگی مثل میزان چاقی و ورزش، در مناطق مختلف، همگی بر الگوی ابتلا به انواع مختلف سرطانها تاثیر دارد.
به عنوان نمونه؛ در استان اردبیل سرطان معده خیلی شایع است ولی تیروئید خیلی نادر است. در حالی که در استان یزد، کاملا برعکس است و سرطان تیروئید بسیار شایع است ولی سرطان معده نادر است و کمتر مشاهده شده است. همچنین سرطان پستان در تهران و اصفهان شایعتر از سایر استانها است، در حالیکه سرطان مری در این دو استان خیلی کم است ، برعکس این یافته ها، در استان خراسان شمالی، سرطان مری خیلی شایع است ولی سرطان پستان در این استان بسیار پایین است و یا اینکه سرطان معده در نواحی شمالی به دلیل عفونت هلیکوباکتر پیلوری و عادات غذایی و رفتاری رایج است؛ در حالیکه سرطان تیروئید و روده بزرگ در مناطق مرکزی رواج بیشتری دارد.
توزیع استانی و جغرافیایی سرطان در ایران چگونه است؟
بر اساس دادههای ثبت سرطان جمعیتی، تنوع بروز سرطانها در مناطق مختلف کشور در مردان بیشتر است. ۱۰ سرطان شایع در بین مردان ایرانی به ترتیب معده، پروستات، مثانه، کولورکتال، ریه، لوسمی(سرطان خون)، نای، مغز و سیستم اعصاب مرکزی، لنفوم غیرهوچکین و تیروئید بودند.
سرطان معده بر اساس دادههای ثبت سرطان جمعیتی در ۱۷ استان کشور که اغلب در استانهای شمال و شمال غرب هستند، شایعترین سرطان است. به عنوان نمونه؛ استانهای اردبیل، آذربایجان غربی و شرقی در مردان بالاترین ابتلا به سرطان معده را دارند که علت آن شیوع بالای عفونت هلیکوباکتر پیلوری در این مناطق در مقایسه با سایر نقاط ایران است که میتواند تا حدی این الگوها را توضیح دهد.
همچنین به دلیل آب و هوای سردتر استانهای شمالی و شمال غربی ساکنان این مناطق اغلب از سوخت گیاهی به عنوان سوخت اولیه برای پخت و پز و گرمایش استفاده میکنند و در نتیجه در معرض هیدروکربنهای آروماتیک چند حلقه ای قرار میگیرند که یک عامل خطر برای سرطان معده است . به علاوه مصرف تریاک، بهداشت نامناسب دهان، سیگار کشیدن و مصرف زیاد نمک نیز ممکن است عوامل خطر دیگری برای این سرطانها باشند.
سرطان پروستات که با کم تحرکی و چاقی ارتباط دارد با شیب تندی در حال رشد است و شایعترین سرطان در مناطق مرکزی و جنوبی ایران از جمله استانهای تهران، فارس و اصفهان است .
شایعترین سرطانها در بین زنان ایرانی به ترتیب پستان، تیروئید، معده، روده بزرگ، مری، لوسمی(سرطان خون)، ریه ، مغز و سیستم اعصاب مرکزی، تخمدان، لنفوم غیرهوچکین و مثانه است.
استانهای تهران، اصفهان و قم رتبه اول تا سوم را از نظر ابتلاء به سرطان پستان به خود اختصاص داده است . شیوع بیشتر عوامل خطر مرتبط با سبک زندگی غربی (مانند چاقی،رژیم غذایی ناسالم، فعالیت بدنی کم) و دسترسی بهتر به امکانات غربالگری ماموگرافی و تعداد مراکز ارجاع بیشتر ممکن است در این بالا بودن آمار موثر باشد.
استانهای ایلام، قم و تهران دارای بالاترین بروز سرطان روده بزرگ در بین زنان بودند که میتواند به دلیل شیوع عوامل خطر مرتبط با سبک زندگی غربی مانند( چاقی، رژیم غذایی ناسالم، فعالیت بدنی کم) باشد. از نظر سرطان معده در زنان، استانهای اردبیل، آذربایجان غربی و ایلام بیشترین بروز را به خود اختصاص دادهاند. سرطان معده شایعترین سرطان در بین زنان استان اردبیل است که بیش از ۹۰ درصد از جمعیت آن به هلیکوباکترپیلوری مبتلا هستند.
باید به این نکته مهم اشاره کنم که میزان سرطان دهانه رحم در ایران در مقایسه با میزانهای جهانی گزارش شده به طور قابل توجهی پایینتر است. گزارشهای قبلی از ایران نیز میزان بروز کم این سرطان را در جمعیت ایرانی نشان میدهد. علت این امر را میتوان اعتقادات و احکام مذهبی خاص در ایران دانست.
در گزارش منتشر شده اشاره به پیش بینی ۱۵ سال آینده دارد. وضعیت ایران درآن سالها در زمینه سرطان چگونه خواهد شد؟
بروز سرطان به دلیل پیر شدن جوامع در اکثر کشورهای دنیا در حال افزایش است. هر چقدر متوسط سن مردم کشورها جوانتر باشد و بیماریهای مختلف را کنترل کرده باشند سرعت رشد بروز سرطان کمتری خواهند داشت. بالاترین سرعت رشد سرطان مربوط به کشور قطر و کشورهای حوزه خلیج فارس است. ایران با رشد ۶۷ درصدی سرطان تا سال ۱۴۱۴در رتبه ۴۸ بین کشورهای دنیا قرار گرفته است .
بر اساس روندی که برای انواع سرطانها مشاهده میشود، رتبه سرطانها از نظر بروز مرگ و میر در یک دهه آینده تغییر خواهد کرد، به عنوان نمونه؛ سرطانهای پروستات، روده بزرگ و ریه در مردان و سرطان پستان، تیروئید و روده بزرگ در زنان در سال ۱۴۱۴ از بقیه سرطانها بروز بسیار بیشتری خواهند داشت و بار بیشتری بر کشور تحمیل خواهند کرد .
دیدگاهتان را بنویسید