«دکتر معصومه اسمعیلیوند»، استادیار و عضو هیاتعلمی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه در رشته «بیولوژی تولیدمثل»، پژوهشگری ایرانی است که رویای انتخاب غیرتهاجمی جنین سالم را به واقعیت نزدیکتر کرده و کار درخشان او با عنوان «بررسی مولکولی مایع بلاستوسل جنین بهعنوان نشانگرهای قابل دسترس وضعیت کروموزومی جنین» در بیستوششمین کنگره بینالمللی رویان و بیستوچهارمین جشنواره بینالمللی رویان مورد تقدیر قرار گرفت.
زمینه اصلی پژوهشهای دکتر اسمعیلیوند، در حوزه زیستشناسی جنین، میکروRNAها و روشهای نوین و غیرتهاجمی جنین در فرآیند لقاح مصنوعی (IVF) است.
خانم دکتر در کنار فعالیت آموزشی برای تربیت دانشجویان مقاطع کارشناسی و کارشناسیارشد، بخش مهمی از عمر علمی و حرفهای خود را به پژوهش در آزمایشگاه و همکاری در بخش درمان ناباروری بهعنوان جنینشناس اختصاص داده که حاصل فعالیت در این مسیر، انتشار مقالات متعددی در مجلات معتبر بینالمللی بوده است.
در این شماره از نشریه «دانشمند» با این محقق و پژوهشگر پرتلاش گفتوگویی انجام دادهایم که از شما برای مطالعه آن دعوت میکنیم.
خانم دکتر به عنوان نخستین سوال، محور اصلی تحقیق شما که در کنگره و جشنواره رویان بسیار موردتوجه و تقدیر قرار گرفت، چه بود؟
این پژوهش با عنوان «بررسی مولکولی مایع بلاستوسل جنین بهعنوان نشانگرهای قابل دسترس وضعیت کروموزومی جنین» در بخش «زیست پزشکی تولیدمثل» برگزیده شد، در این پژوهش، به سراغ «مایع بلاستوسل» رفتیم؛ درواقع به سراغ همان حفره مایعی که جنین در روز پنجم یا ششم رشد خود، یعنی در مرحله «بلاستوسیست»، مانند یک کیسه کوچک در خود دارد.
نکته کلیدی اینجاست که برداشت مقدار بسیار اندکی از این مایع در محیط آزمایشگاه، برخلاف نمونهبرداری مستقیم از سلولهای جنین، عملی کاملا کمخطر است و خطری برای سلامت جنین ایجاد نمیکند. هدف اصلی ما این بود که بررسی کنیم آیا میتوان با رصد محتوای این مایع، بهویژه مولکولهای RNA و میکروRNAهای رها شده در آن، به سلامت کروموزومی جنین پی برد؟
نتایج پژوهش ما پاسخ امیدوارکنندهای به این سوال داد و نشان داد بین الگوهای مولکولی موجود در این مایع و طبیعی یا غیرطبیعی بودن تعداد کروموزومهای جنین (یوپلوئیدی یا آنیوپلوئیدی)، ارتباط معناداری وجود دارد. این کشف، پنجرهای بهسوی یک روش تشخیصی غیرتهاجمی و ایمن برای انتخاب جنین سالم در IVF به کار میرود.
آیا چنین ایده پژوهشیای در مراکز علمی پیشرفته دنیا نیز دنبال میشود؟
بله. این ایده، یک ایده نوظهور و مورد توجه در مراکز تحقیقاتی پیشرفته جهان، بهویژه در اروپا و آمریکاست و تیمهای مختلفی در حال بررسی محتوای ژنتیکی (DNA یا RNA) این مایع هستند اما پژوهشی که ما انجام دادیم. یکی از اولین پژوهشهای منسجم در این حوزه در ایران بود که با تکیه بر توان و امکانات داخلی به سرانجام رسید و توانست دادههای ارزشمند و قابل تاملی ارایه دهد. این موضوع نشان میدهد جامعه پژوهشی ایران نیز همگام با مرزهای دانش جهانی در این عرصه حساس در حرکت است.
دستاوردهای این تحقیق در چه حوزههایی استفاده میشود؟ 
کاربرد اصلی این یافتهها، در حوزه حساس «تشخیص پیش از لانهگزینی» (PGT-A) و فرآیند انتخاب جنین در IVF نهفته است. اگر این روش در آینده به مرحله بلوغ و اعتبارسنجی نهایی برسد، میتواند تحولآفرین باشد، چراکه اولا، نیاز به نمونهبرداری تهاجمی از سلولهای جنین (تروفکتودرم بیوپسی) را که اگرچه ایمن است اما همواره نگرانیهایی به همراه دارد، به میزان قابلتوجهی کاهش میدهد و ثانیا، دقت در انتخاب جنین سالم و مستعد لانهگزینی را افزایش میدهد و در نهایت، میتواند با کاهش احتمال انتقال جنینهای دارای ناهنجاری کروموزومی، میزان موفقیت سیکلهای IVF را افزایش داده و از وقوع سقطهای مکرر پیشگیری کند.
در آینده میتوان انتظار داشت که این روش همراه با سایر تکنیکهای مولکولی و هوش مصنوعی، انتخاب جنین در درمان ناباروری را بسیار دقیقتر و ایمنتر کند.
دیدگاهتان را بنویسید