حرکت نظاممند چین از حدود سال ۲۰۰۵ کلید خورد. شورای دولتی چین بهطور رسمی پروژهای تحت عنوان «طرح ملی اندام مصنوعی زیستی» تصویب کرد تا بر پایه فناوری سلولهای بنیادی و مهندسی ژنتیک، خوکهای آزمایشگاهی خاصی تولید شوند. در همین زمان، ۲ مرکز اصلی شکل گرفتند:موسسه زیستفناوری چنگدو دراستان سیچوان و دانشگاه علوم پزشکی ووهان و ژونگنان پژوهشهای اولیه بر بررسی پاسخ ایمنی انسان نسبت به اندام خوک در شرایط محیط آزمایشگاهی متمرکز بود تا اینکه در سال ۲۰۱۳ گروهی از محققان دانشگاه ژونگنان موفق شدند با مهار ژن α‑Gal در سلولهای خوک، نخستین خط جنینی اصلاحشده را ایجاد کنند و این دستاوردی بزرگ بود که ۱۰ سال بعد پایه خوکهای تراریخته بالینی شد. از سال۲۰۱۶ با ورود فناوری کریسپرکس ۹، پروژههای چینی وارد مرحلهای جهشی شدند. مراکزی در شِنژن و شانگهای بهسرعت توانستند خوکهایی ایجاد کنند که ضمن حذف چند آنتیژن ایمنیزای انسانی، فاقد ویروسهای درونی خطرناک (PERVs) بودند. در سال ۲۰۱۸ گزارش رسمی در ژورنال پزشکی چین منتشر شد که نشان میداد ۳ ژن عمده از خوکها حذف و ۳ ژن انسانی افزوده شدهاند. این ترکیب، اصطلاحا به نسل پرایم لوژیک معروف شد.
در بازه زمانی ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰، چند پیوند حیاتی در سطح حیوانی انجام شد:
* پیوند کلیه خوک تراریخته به میمون ماکاک: بقا ۲۷ تا ۳۵ روز
* پیوند قلب تراریخته به میمون ماکاک: بقا بیش از ۴۰ روز
این نمونهها نخستین نشانه از کنترل موثر رد فوقحاد در مدلهای «خانواده نخستیها» بودند.
در سال ۲۰۲۰ وزارت علوم و فناوری چین، برنامه رسمی «پروژه زنوپیوند انسانی» را با بودجهای بیش از ۵۰۰ میلیون یوان تصویب کرد. هدف واضح بود: آمادهسازی خوکهایی برای پیوند به انسان تا پایان دهه جاری. نخستین نتایج چشمگیر در ۲۰۲۳ منتشر شد: تیم «چنگدو بایوتک» توانست کبد تراریخته خوک را به میمونهای ماکاک پیوند بزند که بیش از ۳۲ روز عملکرد پایدار نشان داد و هیچ نشانه رد حاد یا لختهشدگی دیده نشد.
در همان سال، دولت مرکزی مجوز ساخت مرکز زنوپیوند در شهر سوجو را بهعنوان بزرگترین واحد پرورش خوکهای ژنتیک در آسیا با ظرفیت سالانه بیش از ۳۰۰ خوک مخصوص پیوند صادر کرد.
در تابستان ۲۰۲۴، بیمارستان «ژونگنان ووهان» آغاز پروژه بالینی روی بیماران مرگمغزی را اعلام کرد. نخستین عملها شامل پیوند موقت کلیه خوک تراریخته ۱۰ژن به ۲و بیمار مرگمغزی بود. هر ۲ پیوند بیش از ۲ هفته بدون رد فوقحاد در بدن بیماران کار کردند.
وزارت بهداشت چین در پاییز ۲۰۲۴ یک گزارش رسمی منتشر کرد که براساس آن آمادهسازی برای آزمایش بالینی محدود روی بیماران زنده تا سال ۲۰۲۶ در جریان است.
در تابستان ۲۰۲۵، یکی از مراکز پکن برای نخستینبار توانست کلیه خوک انسانیشده را در بدن مریضی با نارسایی مرحله پایانی کلیه به شکل موقت -۴۸ ساعت- آزمایش کند تا پایداری واکنش ایمنی سنجیده شود.
ساختار و اهداف دولتی
چین برخلاف بسیاری از کشورها، زنوپیوند را بهصورت برنامه راهبردی ملی پزشکی دنبال میکند. وزارت کشاورزی، وزارت علوم و آکادمی علوم پزشکی نظامی همگی در پروژه شرکت دارند.
اهداف نهایی اعلامشده از سوی چینیها عبارت است از تولید خوکهای تراریخته بدون PERV و دارای ۸ تا ۱۲ ژن انسانی، آغاز رسمی پیوند قلب و کلیه در بیماران انسانی تا سال ۲۰۳۰، ایجاد سیستم کامل ایمنی زیستی برای پیشگیری از انتقال ویروسهای بینگونهای.
در کنار پژوهشهای آکادمیک، شرکتهای خصوصی چینی در ۲ حوزه فعالند که عبارت است از ایجاد خطوط خوک اختصاصی و توسعه داروهای سرکوب ایمنی هماهنگ با زنوپیوند.
چین همچنین در حال مذاکره با موسسات ژاپنی و اروپایی برای تشکیل «کنسرسیوم آسیایی زنوپیوند» است تا فناوریها و استانداردهای اخلاقی یکسان در منطقه برقرار شود. افزایش سرعت و گستردگی پژوهشها باعث شده چین عملا در کنار آمریکا و ژاپن، در رده ۳ قدرت نخست زنوپیوند قرار بگیرد. برخلاف گذشته که پیشرفتها در سطح آزمایشگاهی محدود بود، چین اکنون به مرحلهای رسیده که میتواند چرخه کامل از طراحی ژن تا تولید و آزمون اندام در مدل انسانی را در داخل کشور کنترل کند. اگر برنامهها طبق جدول دولتی پیش برود، دهه ۲۰۳۰ میتواند دوران آغاز رسمی پیوند اعضای خوک به انسان در شرق آسیا باشد.
ژاپن، پاکترین و غیرمحرمانهترین مسیر زنوپیوند
ژاپنیها در حوزه زنوپیوند مسیر خودشان را با دقت و وسواس انتخاب کرده و برخلاف چین که سرعت و حجم را محور فعالیتهای خود قرار داده است، به دقت و کنترل ایمنی پایدار توجه بسیار زیادی دارند و تحقیقات آنها مستندترین تحقیقات در دنیاست که با دقت در نشریات علمی این کشور منعکس شده است .
ورود ژاپن به زنوپیوند از حدود اواخر دهه۹۰ و بیشتر در قالب همکاری با آمریکا و اروپا بود، دانشگاه کیوتو و موسسه ملی علوم فیزیولوژیک NIPS آزمایشهای اولیه پیوند کلیه خوک معمولی به میمون ماکاک را انجام دادند، ولی رد فوقحاد، ظرف چند ساعت رخ میداد.
بهدلیل قوانین سفتوسخت ژاپن در زمینه پیوند از گونه دیگر، تا سال ۲۰۱۰، تقریبا همه فعالیتها محدود به مطالعات ایمنی و شناخت ساختار آنتیژنهای خوک بود تا اینکه در سال ۲۰۱۳، موسسه RIKEN و مرکز پیوند دانشگاه کیوتو با استفاده از فناوریهای ویرایش ژنی، ژن α‑Gal را از خوک حذف کرده و ۲ ژن انسانی را وارد کردند.
این خوکهای اصلاحشده، مقاومت بالاتری در برابر رد فوقحاد نشان دادند؛ دوره ۲۰۱۵تا ۲۰۱۸، بیشتر صرف آزمایش این خوکها روی مدل میمون شد و نتایج بقای قلب خوک در ماکاک تا حدود ۲۰ روز را بهدست داد. در ۲۰۲۰، وزارت بهداشت ژاپن بودجه ویژهای برای پروژه قلب و کلیه خوک مهندسیشده با هدف پیوند انسانی قبل از سال ۲۰۳۰اختصاص داد. دانشگاه کیوتو در همکاری با Nippon Institute of Pig Genetics نسل جدید خوکها را با حذف ۳ ژن ایمنیزا α‑Gal، CMAH، B4GalNT2 و اضافه کردن ۵ ژن انسانی CD46، thrombomodulin، EPCR، hCD47، hTFPI تولید کرد. در آزمایشهای ۲۰۲۲، قلب این خوکها در بدن ماکاک بیش از ۴۰ روز بدون رد فوقحاد یا مشکلات انعقادی جدی کار کرد و این رکوردی بود که ژاپنیها به آن دست یافتند.
در فروردین ۲۰۲۴، تیم پروفسور هیروئو یامادا در دانشگاه کیوتو با حضور رسانهها اعلام کردند که قلب خوک انسانیشده را در بدن ۴ میمون پیوند زدهاند که ۳ مورد بیش از ۶۰ روز زنده ماندهاند.
این موفقیت، نقطه عطفی در حوزه زنوپیوند شد چون بقای بالای ۲ماه در مدل نخستی، یکی از شروط کلیدی برای ورود به مرحله آزمایش انسانی در ژاپن است. گزارش رسمی این عمل در ژورنال Nature Communications همان سال منتشر شد. ژاپن قانون زنوپیوند را از ۲۰۲۲ بازبینی کرده است، ولی هنوز شرط اصلی ورود به مرحله انسانی، اثبات ایمنی کامل و عبور از حداقل ۹۰ روز بقا در مدل نخستی است. پیشبینی میشود مرحله آزمایش محدود انسانی احتمالا در بیماران مرگمغزی در حوالی ۲۰۲۸–۲۰۲۷ آغاز شود، تمرکز ژاپن بیشتر بر قلب و کلیه است، با پروژه موازی برای استفاده از جزایر لوزالمعده خوک در درمان دیابت نوع ۱.
دیدگاهتان را بنویسید