این رویا، امروز با سالها پژوهش خستگیناپذیر دکتر حامد دائمی و تیمش روی یک ماده شگفتانگیز به نام «آلجینات سولفات» درحال تبدیل شدن به واقعیت است؛ مادهای که از جلبکهای خلیجفارس استخراج میشود و نویدبخش یک انقلاب در تولید داروها و پانسمانهای نسل آینده است.
در این گفتوگو با برنده جایزه ملی سلولهای بنیادی و پزشکی بازساختی، با طرح «داربستهای مبتنی بر پلیمرهای طبیعی برای مهندسی بافتهای نرم» در بیستوششمین کنگره بینالمللی رویان و بیستوچهارمین جشنواره بینالمللی رویان همراه میشویم تا از جزییات این پژوهش پیشگام، مزایای بینظیر آن نسبت به نمونههای خارجی و افقهای روشنی که برای حوزه سلامت ترسیم میکند، بیشتر بدانیم.
آقای دکتر اگر اجازه بدهید گفتوگو را با معرفی شما، پژوهشهایتان و نیز تحقیقات و فعالیتهای علمی شما شروع کنیم.
حامد دائمی هستم، عضو هیاتعلمی پژوهشگاه رویان و همچنین بهعنوان مدیرعامل یک شرکت خصوصی فعال در حوزه ساخت تجهیزات پزشکی و مواد اولیه مورد استفاده صنایع دارویی، مشغول به فعالیت هستم.
در چند سال اخیر، عمده فعالیتهایم بر حوزه مهندسی بافت و بهصورت ویژه روی بافت پوست متمرکز شده است، مهمترین محصولی هم که در حوزه پوست دنبال کردهام پانسمانها هستند؛ «پانسمانهای پیشرفته پلیمری».
در توضیح باید بگویم که پانسمانها میتوانند «زیستی» و «غیرزیستی» باشند اما ما بیشتر روی پانسمانهای زیستی متمرکز هستیم و در این حوزه، هم در بخش آکادمیک و دانشگاهی و هم در حوزه بالینی، فعالیتهای مهمی انجام دادهایم که محصول پانسمان پیشرفتهمان درحالحاضر در بازار موجود بوده و از وزارت بهداشت تاییدیه گرفته است. در حوزه پژوهش هم بیش از یک دهه است که فعالیتهای مختلفی انجام دادهام که این پژوهشها، پژوهشهایی زیربنایی بوده تا بتوانیم فرآیند تحقیق و گسترش محصولات بعدی را بهصورت جدیتر دنبال کنیم.
پژوهش شما با عنوان «داربستهای مبتنی بر پلیمرهای طبیعی برای مهندسی بافتهای نرم» در جشنواره بینالمللی رویان برگزیده شده و شما بهعنوان «برنده ملی گروه سلولهای بنیادی و پزشکی بازساختی» معرفی شدهاید، لطفا برای مخاطبان بگویید که محتوای این پژوهش چیست؟
طرحی که ما برای جشنواره ارایه داده بودیم و خوشبختانه توانست مقام بیاورد، در رابطه با یکی از زیستموادی است که میتواند در مهندسی بافتهای مختلف مورد استفاده قرار بگیرد؛ مادهای به نام «آلجینات سولفات». آلجینات یک ماده پلیمری است که از جلبکهای قهوهای به دست میآید.
این جلبکها را هم در دریای عمان و هم در خلیجفارس داریم ولی متاسفانه معمولا آنها را نمیتوانیم بهخوبی فرآوری کنیم و بیشتر آلجیناتی که موردنیاز کشور است، از خارج خریداری شده و وارداتی است. یکی از مشتقاتی که میتواند از آلجینات به دست بیاید، ترکیبی است به نام «آلجینات سولفات» که بهخاطر شباهتی که با زیستموادی که در داخل بدن موجودات زنده وجود دارد -ازجمله هپارین که به عنوان یک عامل ضد انعقاد استفاده میشود- مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.
ما از سال ۱۳۹۲ پژوهشمان روی این ماده را شروع کردیم و این مطالعات سابقه حدود ۱۳-۱۴ساله دارد. جمعبندی پژوهشهایمان تاکنون این بوده که این ماده یک کاندیدای مناسب است برای اینکه بتواند بهعنوان یک ماده اولیه در مهندسی بافتهای مختلف استفاده بشود.
در این تحقیقات، بافتهایی که بیش از همه برای ما مهم بوده، یکی بافت پوست است و دیگری بافت غضروف، البته مطالعات مشابهی که در این حوزه انجام شده، نشان داده که برای کاربردهای دیگر هم میتواند مناسب باشد.
در حوزه رگهای مصنوعی هم مطالعاتی در پایه این ماده داشتیم و خبر خوب این است که ما این ماده را حدود هفت سال است که در کشور تولید کرده و بهعنوان یک ماده تحقیقاتی عرضه میکنیم که مراکز علمی و پژوهشی مختلفی تاکنون از این ماده استفاده کردهاند.
ازآنجاکه به نام این ماده تولیدشده ازسوی شرکت ما، در مقالات معتبر داخلی و خارجی اشاره شده، در واقع نام کشورمان بهعنوان یکی از کشورهایی که در حوزه تولید مواد اولیه پژوهشی مشغول فعالیت است، در منابع معتبر داخلی و خارجی دیده میشود.
آیا این پژوهش در خارج از کشور هم صورت گرفته است؟
تحقیقات صورتگرفته نشان از آن دارد که این ماده از نظر عملکرد، به موادی مثل هپارین یا مواد مشابه آن در داخل بدن موجود زنده بسیار شباهت دارد و بنابراین بیشتر کارها و پژوهشها بر این موضوع متمرکز است که اثرات کوتاهمدت و بلندمدت این ماده را در داخل بدن موجودات زنده بررسی کند.
این ماده، مادهای بسیار امیدوارکننده است که در آینده میتواند جایگزین مناسبی برای موادی که درحالحاضر از موجودات زنده و ازجمله از بدن انسان استخراج میشوند باشد و درعینحال بهخاطر اینکه از گیاهان به دست میآید، واکنشهای التهابیای را که معمولا از مواد تولیدشده با منشا جانوری به دست میآید، ندارد.
از طرف دیگر، تولید این ماده هزینه پایینتری دارد و این در حالی است که از نظر ساختار شیمیایی میتوانیم هرگونه دستورزیای که بخواهیم روی آن داشته باشیم و این در حالی است که چنین امکانی درباره موادی که از جانوران تولید و استخراج میشود، بسیار اندک است، چراکه ماده یک بار تولید شده و ما این امکان را نداریم که از نظر ساختار شیمیایی بخواهیم دستورزی بالایی روی آن داشته باشیم.
نتایج این تحقیق در چه حوزههایی استفاده میشود؟
قاعدتا مواد پژوهشی در سراسر دنیا مورد توجه هستند و علاوهبر تیم ما، تیمهای تحقیقاتی دیگری هم هستند که روی این ماده دارند کار میکنند. ولی همانطور که عرض کردم، ما حدود ۱۳ سال است که در این حوزه روی این ماده پژوهشهای مختلفی انجام دادهایم و از لحاظ ویژگیهای فیزیکی، شیمیایی و زیستی آن بهخوبی این ماده را میشناسیم.
ما اکنون تا حدود زیادی میدانیم که اگر قرار باشد این ماده ویژگی جدیدی به ما بدهد، باید چه کاری انجام دهیم و برای چه کاربردهایی میتواند مناسب باشد. باتوجهبه این انباشت تجربه، میتوانیم پیشبینی کنیم که احتمال اینکه این ماده در آینده بتواند بعد از آزمونها و طی مراحل موردنیاز وارد فضای بالینی هم بشود بسیار امیدبخش است.
دیدگاهتان را بنویسید