در بخشهای پیشــین این پرونده، سفری به قلب دنیای زیراتمی داشــتیم؛ دیدیم کــه چگونه پدیدههایی عجیب و غیرشــهودی ماننــد برهمنهــی و درهمتنیدگی، که زمانی تنها بر تختهســیاه فیزیکدانان نقش میبســتند، امروز به پایه فناوریهای ملموسی از رایانههای کوانتومی تا حســگرهای پزشــکی تبدیل شــدهاند. اکنــون، در این بخش پایانی، نگاه خــود را از کاربردهای امروزی فراتر برده و به افقهای دوردســت میدوزیم. اینجا، در مرزهای دانش، با بزرگترین چالشهای حلنشــده علم روبهرو میشویم: چگونه میتوان شکنندهترین حالتهای کوانتومی را از گزند دنیای کالســیک حفظ کرد؟ آیا میتوان دو ستون بزرگ فیزیک مدرن، یعنی کوانتوم و گرانش، را با یکدیگر آشتی داد؟ چه رویاهایی برای یک اینترنت کوانتومی جهانی در ســر داریم و این فناوریها چه چالشهای اخالقــی و اجتماعی را پیش روی ما قرار میدهند؟ و درنهایت، این انقالب علمی چه معنای عمیقتری برای فلســفه و درک ما از ماهیت خود »واقعیت« دارد؟ این بخش، کاوشی است در پرســشهای بیپاسخ، رویاهای جســورانه و سایه فلسفی که انقالب کوانتومی بر سرنوشت بشر افکنده است.

نظریهای، که زمانی تنها روی تختهسیاه فیزیکدانان و معادالت پیچیده میتوانستیم سراغی از آن بگیریم، امروز به نیروی محرکه یک انقالب فناوری تبدیل شده است. کوانتوم دیگر تنها یک پدیده نظری عجیب نیست، بلکه پایه فناوریهایی است که در حال شکل دادن به آینده محاســبات، ارتباطات، پزشــکی و درک ما از خود جهان هستند. از رایانههایی که مســایل غیرقابل حل را حل کردهاند تا ارتباطاتی که امنیتشان ازسوی قوانین فیزیک تضمین شده، این فناوریها در آستانه دگرگون کردن زندگی روزمره ما قرار دارند. در این بخش از پرونده، پنج حوزه کلیدی این انقالب را میشکافیم تا ببینیم چگونه دنیای زیراتمی در حال ساختن جهان فردای ماست.

برای هزاران ســال، تمدن بشــری روی یک قاره پهناور و آشنا به نام »دنیای کالسیک« شکوفا شد. ما با دقت تمام، نقشه این سرزمین را ترسیم کردیم؛ از قوانین حرکت نیوتن که مسیر ستارگان را پیشبینی میکرد تا امواج الکترومغناطیس ماکسول که زیربنای ارتباطات ما شد. در این قلمرو، همهچیز قابل اعتماد بود. قوانینش محکم، نتایجش قابل تکرار و منطقش، همان منطقی بود که در زندگی روزمره خود تجربه میکردیم. ما به استادان بیچونوچرای این قاره تبدیل شدیم، سازههای مهندسی شگفتیانگیزی بر پایه قوانینش بنا کردیم و با اطمینان باور داشتیم که این سرزمین، تمام جهان هستی است.

«خلأ». در نگاه اول، خلأ یعنی پوچی، سکون و نبودنِ مطلق. اما فیزیک کوانتوم این تصویر آرام را در هم می‌شکند و پرده از یک واقعیت پرهیاهو برمی‌دارد. در این دیدگاه، خلأ یک اقیانوس خروشان از انرژی‌های پنهان و نوسانات دایمی است. این رقص بی‌پایان در دل «هیچ»، چنان قدرتمند است که می‌تواند دو صفحه‌ فلزی را در تاریکی مطلق به‌سوی هم بکشد (پدیده‌ای به نام اثر کازیمیر) و حتی مسیر حرکت الکترون‌ها در اتم‌ها را اندکی تغییر دهد (که به اختلاف لمب شهرت دارد). بیایید به قلب این «هیچِ پرهیاهو» شیرجه بزنیم تا ببینیم چگونه خلأ کوانتومی، این صحنه‌ی ظاهرا خالی، به یکی از فعال‌ترین و تاثیرگذارترین بازیگران صحنه‌ کیهان تبدیل می‌شود.

دکتر مطلق که در سال 1382، تخصص رادیوآنکولوژی را انتخاب کرده، در سال ۱۳۸۵ در آزمون بورد تخصصی، حائز رتبه برتر کشوری شده و به‌عنوان عضو هیأت علمی در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی مشغول خدمت شده و هم‌اکنون نزدیک به ۲۰ سال است که در این دانشگاه فعالیت دارد. این دانشمند ایرانی، بیشتر فعالیت خود را بر حوزه سرطان متمرکز کرده و اکنون به‌عنوان یکی از برترین محققان و مدیران اجرایی ایران در این حوزه شناخته می‌شود و حتی در سطح جهانی نیز به‌عنوان مشاور سازمان جهانی بهداشت در زمینه برنامه‌های سرطان فعالیت داشته و در تدوین برنامه‌هایی که قرار است به کشورها توصیه شود، از نظرات او نیز بهره گرفته می‌شود. مرور فعالیت‌های دکتر مطلق، مرور فعالیت‌های نوین ایران در حوزه پیشگیری و غربالگری سرطان است که در این گفت‌وگو با هم می‌خوانیم.

تصور کنيد کتاب قوانيني براي تمام هستي وجود دارد. در فصل‌هاي ابتدايي، همه‌چيز قابل پيش‌بيني است: توپ‌ها براي عبور از تپه به انرژي نياز دارند، جريان برق در سيم‌ها هميشه با مقاومت روبه‌رو مي‌شود و يک جسم نمي‌تواند همزمان در دو مکان باشد. اما اين کتاب، يک پيوست اسرارآميز دارد که در آن، تمام اين قوانين آشنا در هم مي‌شکند. به اين پيوست جادويي «مکانيک کوانتوم» مي‌گويند. در ادامه مي‌خواهيم با هم سه داستان عجيب از اين دنياي پنهان را ورق بزنيم؛ داستان ذراتي که مانند ارواح از دل ديوارها عبور مي‌کنند، جريان‌هاي الکتريکي که تا ابد بدون خستگي به حرکت خود ادامه مي‌دهند و الکترون‌هايي که همزمان در دو نقطه از جهان حضور دارند. اين‌ها داستان‌هاي علمي-تخيلي نيستند، بلکه بخشي از واقعيتي‌اند که فناوري‌هاي آينده ما را شکل مي‌دهند.

جهانی که ما تجربه می‌کنیم، تنها یک «رابط کاربری» زیبا و ساده‌شده است؛ مجموعه‌ای از آیکون‌های قابل فهم به نام «فیزیک کلاسیک» که به ما اجازه می‌دهند با واقعیت کار کنیم: سیب‌ها سقوط می‌کنند، سیارات می‌چرخند و قوانین علت و معلول، قابل اعتماد به نظر می‌رسند.

ایران در سال‌های اخیر از مرحله «جایگزینی واردات» عبور کرده و وارد فاز «رقابت در سطح جهانی» در حوزه داروهای ضدسرطان و فناوری‌های تشخیصی شده است. بیش از ۴۰۰ میلیون دلار صرفه‌جویی ارزی مستقیم، توسعه نانوداروهای پیشرفته، تولید ADCها (Antibody-Drug Conjugate)، داروهای مولکولی هدفمند و کیت‌های تخصصی تشخیصی، همراه با خودکفایی ۹۷ درصدی در تولید دارو، تصویری شفاف از توان علمی و فناورانه کشور ارایه می‌دهد. امروزه ایران علاوه بر تأمین نیاز داخلی، در برخی محصولات در کنار بازیگران جهانی قرار گرفته و صادرات داروهای پیشرفته به کشورهای مختلف را آغاز کرده است. این جهش نشان می‌دهد صنعت داروی ضدسرطان ایران نه‌تنها بالغ شده، بلکه در بخش‌هایی تبدیل به تولیدکننده فناوری شده است.