آقای دکتر، با توجه به آمار مربوط به اهدای عضو در ایران، یعنی دستکم دو عمل پیوند در شبانهروز، ارزیابی شما از وضعیت پیوند عضو در ایران چگونه است؟
درحالحاضر بهجز پیوند تراشه، همۀ پیوندها در ایران درحال انجام است؛ پیوند کلیه، قلب، روده، پانکراس(لوزالمعده)، قرنیه، کبد و مغز استخوان. در میان این اعضا، پیوند کلیه با بالاترین رقم در حال انجام است و بهجرأت میتوان گفت ما در ایران پیوندهای موفقی داریم که باعث افتخار و سربلندی ماست. اما نکتۀ مهم این است که توان ما هنوز بیشتر از این میتواند باشد. اوج این پیشرفتها نیز از سال ۱۴۰۲ رقم خورد که کارهای بزرگی مثل انجام فعالیتهای آموزشی در مراکز، پیگیری مکرر بررسی علت مشکلات موجود بر سر راه پیوند و رفع آنها در واحدهای شناسایی و فراهمآوری صورت گرفت که منجر به رشد روزافزون پیوند کبد و کلیه در ایران شد و به این ترتیب، هموطنان زیادی از رنج بیماری رهایی پیدا کردند.
آمار رسمیای از مراکز انجام پیوند در ایران وجود دارد؟
ما در ایران ۳۰ بخش پیوند کلیه، ۱۱ بخش پیوند کبد، سه بخش پیوند ریه، چهار بخش پیوند پانکراس، ۱۸ بخش پیوند مغز استخوان و ۲۲ مرکز فراهمآوری و ۳۵ مرکز شناسایی پیوند داریم.
جالب است بدانید بیمارستان بوعلی سینا در شهر صدرای شیراز، جزو دو مرکز بزرگ پیوند کبد در دنیاست! در پیوند روده نیز، همتراز با اروپا، عملهای پیوند در ایران انجام میشود، هم ازلحاظ وجود پزشکان متخصص و فوقتخصص پیوند و هم از لحاظ تعداد اهداکنندگان.
جایگاه و رتبه ایران در بخش پیوند اعضا در کجا قرار دارد؟
رتبۀ ایران در جدول پیوند اعضا در جهان، بین ۳۰ تا ۳۵ است و در خاورمیانه نیز رتبه نخست اهدای عضو را داریم.
نکتهای که قابل تأمل است اینکه دربارۀ پیوندهای کبد، ریه، روده، قلب و پانکراس، پیوند تنها از افراد مرگ مغزی انجام میشود اما دربارۀ کلیه، هم از اهداکنندۀ مرگ مغزی و هم از اهداکنندۀ زنده صورت میگیرد.
شاخص اهدای عضو در ایران چه رقمی است؟
تا پایان سال ۱۴۰۲ شاخص اهدای عضو در کشور ۳/۱۳ بود و این شاخص تعداد اهدای عضو در یکمیلیون نفر را نشان میدهد.
بیشترین روشی که عضو پیوندی به بیمارستان مقصد منتقل میشود، کدام است؟
هر سه روش انتقال با هواپیما، آمبولانس و موتورلانس در ایران در حال انجام است اما بیشترین روش انتقال عضو اهدایی از بیمارستان مبدأ به مقصد، با آمبولانس انجام میشود.
نکته جالبی که باید به آن اشاره کنم این است که با ورود موتورلانسها سرعت انتقال افزایشی باورنکردنی پیدا کرده است؛ بهطوریکه در یک مورد در ۱۷ دقیقه، انتقال عضو پیوندی را داشتیم؛ البته نکتهای را که باید یادآور شوم این است که هنوز انتقال عضو پیوندی با موتورلانس بهطور گسترده درحال انجام نیست و نیازمند هماهنگی و همراهی بیشتر اورژانس کشور است و همچنان آمبولانسها در صدر انتقال عضو هستند.
گفته میشود علاوهبر پیوند از مرگ مغزی یا اهداکنندۀ زنده، پیوند عضو از بیمار آمبولی ریه و ایست کامل قلبی هم قابل انجام است، آیا این ادعا درست است؟
بله؛ برای نخستینبار در کشور، دانشگاه علوم پزشکی ایران موفق به پیوند اعضای یک بیمار آمبولی ریه و ایست کامل قلبی به بیماران نیازمند شد.
واحد فراهمآوری اعضا و نسوج پیوندی این دانشگاه و دانشگاه شیراز بهعنوان واحد پیشرو در امر اهدا پس از مرگ قلبی، در سه سال اخیر، موفق به اهدای اعضای بیماران پس از مرگ قلبی به نیازمندان عضو شدهاند، اما اهدای عضو از بیمار آمبولی برای نخستینبار در اردیبهشت ۱۴۰۳ انجام شد و با نتایج بسیار موفق هم درحال انجام است و گیرندگان اعضا با شرایط عمومی خوب از بیمارستان ترخیص شدند. این نوع اهدا در کشور و حتی در جهان، بینظیر و در صورت وجود، کمنظیر است که میتواند بهعنوان منبع جدید تأمین اعضای پیوندی مطرح باشد تا تعداد بیماران در فهرست انتظار دریافت عضو، کاهش یابند.
متأسفانه روزانه ۷ تا ۱۰ نفر از هموطنان نیازمند به دریافت عضو را از دست میدهیم، چه پیشنهادی برای افزایش و نهادینه شدن فرهنگ اهدای عضو دارید؟
وظیفۀ آموزش عمومی و فرهنگسازی برای اهدای عضو برعهده انجمن اهدای عضو است ولی همه نهادها و سازمان ها و حتی افراد باید آموزش و فرهنگسازی درباره اهدای عضو و آشنایی با مرگ مغزی را داشته باشند.
توجه بیشتر در حوزه فرهنگی و انجام کارهای رسانهای و نیز معرفی بیشتر و بهتر فرهنگ اهدای عضو به صورت ریشهای و در بستر آموزشوپرورش، در دانشگاهها، تبلیغات محیطی ازسوی شهرداریها و نهادهای اجتماعی و مردمی و… میتواند پیوند عضو در ایران را از غنا و تداوم و موفقیتهای بیشتری بهرهمند سازد که البته انصافاً شهرداریها همراهی و همکاری فراوانی با ما دارند.
برای رفاه خانوادههای اهداکنندگان عضو چه تسهیلاتی در نظر گرفته میشود؟
ما بهدنبال بیمه کردن خانوادۀ درجه یک فرد اهداکننده مرگ مغزی بودیم و جلسات زیادی هم با مسئولان مربوطه برگزار کردیم اما درنهایت بیمه اعلام کرد که بودجه کافی برای این کار ندارد و این مایه تأسف است. ما فقط توانستیم یک قطعه در بهشتزهرای تهران و شهرهای دیگر برای خاکسپاری پیکر عزیزان اهداکننده ایثارگر اختصاص بدهیم اما لازم است که نهادهای دیگر هم در این امر خیرخواهانه، پای کار باشند. خدماتی نظیر تسهیلات حملونقل عمومی شامل خدمات مترویی و اتوبوسرانی، بیمه، اهدای مدال افتخار و… پیشنهاد میشود.
درحالحاضر برخی کشورهای دیگر تشویقهای مالیاتی به خانوادههای ایثارگر اهداکنندۀ عضو ارائه میدهند.
آیا وضعیت توریسم سلامت در بخش پیوند عضو مطلوب است؟
توریسم سلامت پنجرۀ محدودی است که ما باید نهایت استفاده را از آن ببریم. پیوند اعضا در کشور ما بسیار پیشرفته است و اصطلاحاً ما در لبه تکنولوژی آن قرار داریم و بهواسطۀ ماهیت، عمدتاً پیوند کلیه اتباع در ایران امکانپذیر است، چراکه طبق قانون، اهداکننده و گیرندۀ کلیه باید از یک ملیت باشند و این مسئله بسیار مهمی است. در حالحاضر ترکیه، عمان، امارات، هند و… در زمینه توریسم سلامت و پیوند کلیه بسیار فعال هستند و رقابت سختی با ما دارند.
شیعیان عراق بهواسطۀ پیوندهای مذهبی، ایران را برای انجام عمل پیوند انتخاب میکنند. پیوند در افراد بافت مثبت، پیوند افراد با بیماری شدید قلبی و ریوی در بعضی از مراکز کشورمان به بهترین نحو انجام میشود و ما باید از این فرصت علمی و تجربی بسیار مطلوبی که داریم نهایت استفاده را در صنعت توریسم سلامت ببریم که لازمۀ آن تسهیل قوانین و درنهایت، دقت بیشتر در حذف دلالان و ورود شرکتهای رسمی به این بخش است.
دیدگاهتان را بنویسید