به گزارش دانشمند، دانشگاه علم و صنعت، یکی دیگر از مراکز علمی، تحقیقاتی و پژوهشی است که در جنگ تحمیلی سوم آسیب شدیدی دید و خصوصا «مرکز تحقیقات ماهواره» آن بهصورت مستقیم هدف قرار گرفت. در حادثه ای دیگر یکی از برجستهترین و محققان این دانشگاه ترور شد، اما دلیل دشمنی محور آمریکایی – صهیونیستی با این دانشگاه و محققان آن چیست؟
قدیمی ترین دانشگاه رشتههای فنی و مهندسی
دانشگاه علم و صنعت، قدیمیترین دانشگاه کشور در حوزه رشتههای فنی و مهندسی است، در سال ۱۳۱۱ اولین مهندس کشور در رشته الکتروماشین از این دانشگاه فارغالتحصیل شد، در طی دههها فعالیت این دانشگاه، ارتباط آن با صنعت مستحکمتر شده و این ارتباط تنگاتنگ از نام دانشگاه هم مشخص است. این دانشگاه، زادگاه بسیاری از صنایع کشور بوده است و اساتید و دانشجویان آن، بنیانگذاران صنایع مختلف کشور از جمله صنعت کاشی، سیمان، جوش، ماشین ابزار، شیشه، نساجی، ضرب سکه و… بودهاند.
در دهههای اخیر، با پیشرفت کشور در زمینه فناوریهای نوین، دانشگاه«علم و صنعت» نقشی محوری در پیشرفت فناوریهای ملی داشته است. اولین ماهواره دانشگاهی کشور در سال ۱۳۹۰ در دانشگاه علم و صنعت ساخته و به فضا پرتاب شد و همان روز در تقویم «روز صنعت فضایی» نام گرفت.
«ماهواره نوید» نخستین ماهوارهای بود که در دانشگاههای ایران ساخته شد و بعد از آن هم ۳ ماهواره دیگر پرتاب شد که آخرینشان ماهواره ظفر ۲ بود که دی ماه ۱۴۰۴ چند ماه قبل از شروع حملات جنگ سوم تحمیلی، با موفقیت در مدار قرار گرفت و سیگنال ارسال کرد.
از مرکز تحقیقات ماهواره تا ماهواره «نوید»
حرکت دانشگاه علم و صنعت در مسیر فتح فضا، به صورت سازمانیافته با تأسیس «مرکز تحقیقات ماهواره» در سال ۱۳۸۶ با همکاری مجموعهای از اساتید و دانشجویان دکتری و کارشناسی ارشد دانشگاه آغاز شد.
این مرکز، فعالیت خود را بر طراحی، ساخت و تست ماهوارههای مخابراتی و تصویربرداری متمرکز کرد و رویکرد اصلی آن بومیسازی کامل دانش فنی و تربیت نیروی انسانی متخصصی بود که بتواند پایههای صنعت فضایی کشور را مستحکم سازد.
نخستین ثمره این تلاشها، تولد ماهواره « نوید علم و صنعت » (NAVID-ST SAT) بود که به عنوان اولین ماهواره کاملاً بومی و دانشگاهی کشور، برگی پرافتخار در تاریخ فناوری فضایی ایران رقم زد. این پروژه با همت دانشجویان و پژوهشگران جوان دانشگاه و تحت نظارت اساتید مجرب به سرانجام رسید، آن هم در شرایطی که هیچ کشوری حاضر به ارائه مشاوره یا فروش تجهیزات به ایران نبود.
دکتر حسین بلندی، رئیس مرکز تحقیقات فضایی دانشگاه علم و صنعت در این باره میگوید: در آن دوره موظف بودیم برای طراحی و ساخت ماهواره از مشاور خارجی استفاده کنیم، به مراجع بسیاری مراجعه کردیم و از افراد زیادی استمداد طلبیدیم حتی در این حد که فقط طراحی ما را بررسی کنند اما هیچکس حاضر به همکاری نشد، با وجود این ، ما اولین ماهواره را بهصورت صددرصد بومی طراحی کرده و ساختیم. حتی سلولهای خورشیدی را از مجموعه شهید قندی دریافت کرده و روی ماهواره نصب کردیم. این ماهواره، دقتی در حدود ۴۰۰ متر داشت.»
«نوید» یک ماهواره ۵۰ کیلوگرمی بود، با مأموریت تصویربرداری از زمین با وضوح ۷۵۰ متر و به روش (Push broom) که در ساعت ۳ و ۱۰ دقیقه بامداد ۱۴ بهمن ماه ۱۳۹۰ با موفقیت توسط ماهوارهبر «سفیر» در مدار قرار گرفت و تا ۸فروردین ماه ۱۳۹۱ به مدت ۵۳ روز فعال بود. این ماهواره با ارسال تصاویر متعدد، از جمله تصویری از تنگه هرمز، موفقیت مأموریت خود را به اثبات رساند.
این دستاورد بزرگ، نه تنها دانش فنی و تجربه علمی گرانبهایی در زمینه طراحی، ساخت و تست زیرسیستمهای مختلف ماهواره را برای کشور به ارمغان آورد، بلکه الهامبخش نسل جدیدی از متخصصان و علاقهمندان به حوزه فضا شد و راه را برای پروژههای بزرگتر هموار کرد.
با اجرای این طرح، متخصصان دانشگاه در زمینههایی چون طراحی و ساخت دوربین ماهوارهها و زیر سیستمهای انرژی ماهواره، تجربه قابل توجهی کسب کردند، طراحی و ساخت حسگرهای خورشیدی و مغناطیسی و عملگرهای مغناطیسی، از توانمندیهای به دست آمده در این پروژه بود، ضمن آنکه ۳۵ قطعه ماهواره دارای سابقه فضایی در اختیار دانشگاه قرار گرفت. تربیت ۶۰ محقق در حوزه ساخت ماهواره نیز از دیگر دستاوردهای این طرح بود. موفقیت «نوید»، دانشگاه علم و صنعت را بر آن داشت تا گامهای بلندتری در مسیر توسعه فناوریهای فضایی بردارد. رئیس مرکز تحقیقات فضایی دانشگاه علم و صنعت در این باره می گوید: ماهواره دوم ما دارای دقت ۱۰۰ متر بود و به اولین «جیپیاس» فضایی مجهز شد.
اوج پیشرفتهای دانشگاه در حوزه فضایی را میتوان در پروژه بعدی یعنی ماهواره ملی ظفر علم و صنعت (ZAFAR-ST SAT) مشاهده کرد. طراحی و ساخت ماهواره ظفر که پس از موفقیت نوید، از سوی سازمان فضایی ایران به دانشگاه علم و صنعت واگذار شد، یک جهش فناورانه در برنامه فضایی دانشگاه محسوب میشد.
ماهواره ملی ظفر علم و صنعت ایران، یک ماهواره با سطح فناوری بالا و پیشرفته و کاملاً عملیاتی، با قابلیت عکسبرداری به صورت رنگی با قدرت تفکیک بهتر از ۴۵ متر و ارسال و دریافت پیام بین کاربران بود.
«ظفر» ماهواره ای ۹۰ کیلوگرمی و عملیاتی بود که برای قرارگیری در مدار دایروی با ارتفاع ۵۰۰ کیلومتری طراحی شده بود. این ماهواره به دوربینهای رنگی با قابلیت تصویربرداری با وضوح بهتر از ۸۰ متر مجهز بود که در مقایسه با نوید، ارتقای چشمگیری را نشان میداد.
علاوه بر بهبود ۵ برابری در فناوری دوربینها، دقت کنترل، در ماهواره ظفر دو برابر و نرخ ارسال دادههای تصویری بیش از ۱۵ برابر افزایش یافته بود. این پیشرفتها نشاندهنده تسلط متخصصان دانشگاه علم و صنعت بر فناوریهای پیچیدهای چون حسگرهای خورشیدی و مغناطیسی، عملگرهای مغناطیسی و زیرسیستمهای انرژی بود.
اگرچه پرتاب ماهواره ظفر در بهمن ماه ۱۳۹۸ به دلیل نرسیدن به سرعت مورد نیاز برای تثبیت در مدار با موفقیت کامل همراه نبود، اما عبور آن تا ارتفاع ۵۴۰ کیلومتری و دادههای ارزشمند به دست آمده از این پرتاب، چراغ راهی برای اصلاح و بهبود در پروژههای آینده، از جمله « ظفر۲» شد.
دانشگاه علم و صنعت با درسآموزی از تجربیات گذشته و با نگاهی به آینده، پروژه « ظفر ۲» را با جدیت دنبال کرد و با رفع ایرادات ظفر۱ با سفارش سازمان فضایی ایران آن را آماده پرتاب کرد که در دی ماه ۱۴۰۴ پرتاب شد. ماهواره «ظفر ۲» متشکل از ۶۴ هزار قطعه و با دقت مکانی حدود ۱۵ متر بود.
ماهوارههایی با کاربرد کشاورزی، بودجهریزی و …
دکتر حسین بلندی، رئیس مرکز تحقیقات فضایی دانشگاه علم و صنعت درباره کاربردهای این ماهوارهها میگوید: با پرتاب این ماهوارهها و طیفهای گوناگون تصویربرداری که در اختیار داریم، مشاهده زمین برای ما کاملاً شفاف خواهد بود. شفافیت در مشاهده زمین به این معناست که در سامانه بودجهریزی و برنامهریزیهای آتی کشور، سازمانهایی نظیر سازمان مدیریت و برنامهریزی باید مشتری دادههای این ماهوارهها باشند تا در زمینه وضعیت آبوهوا و مسائل کشاورزی از آن بهرهبرداری کنند.
دکتر بلندی در ادامه میگوید: به عنوان مثال، اروپا با استفاده از فناوری سنجش از دور و صرف دهها میلیارد یورو در حوزه کشاورزی، خروجیهای محصولات خود را به شدت افزایش داده است. این ماهوارهها دارای امکاناتی هستند که میتوانند ۶۰ تا ۷۰ درصد از این بخش از نیازهای کشور را رفع کنند و این مسئله بسیار حائز اهمیت و یک وجه تمایز مهم است؛ ما در حال کار بر روی «ماهواره عملیاتی» هستیم. مسئله دیگری که در این پروژهها مشترک است، بومیسازی کامل طراحی و ساخت ماهواره در داخل کشور است. یعنی فرزندان توانمند و تحصیلکرده در دانشگاههای جمهوری اسلامی ایران این ماهوارهها را طراحی میکنند. ما امروز دانش طراحی ماهواره را بهطور ۱۰۰ درصد به دست آوردهایم. به گفته دکتر بلندی، مهمتر از همه این مسائل، درک ساختار فناوری است. زمانی که ما از یک فناوری صحبت میکنیم، باید بدانیم که ۶۰ تا ۶۵ درصد آن مربوط به «طراحی» است و مابقی شامل تجهیزات، نرمافزار و سختافزار میشود. بنابراین، ما آن بخش اصلی و حیاتی اول (طراحی) را به دست آوردهایم.
دکتر بلندی میافزاید: در طول این ۱۴ یا ۱۵ سال، شرکتهای دانشبنیانی را در کنار خود ایجاد کرده و رشد دادهایم که مطابق با استانداردها فعالیت میکنند؛ شرکتهایی که بازوی اجرایی ما هستند.
ما دیگر نمیگوییم «ما میتوانیم»، بلکه امروز رسماً اعلام میکنیم که «ما در طراحی و ساخت ماهواره توانستهایم». مطمئن باشید اکنون کار عملیاتی انجام دادهایم.
ماهوارههای صلحآمیز ایرانی
بعد از هدف قرار دادن دانشگاه علم و صنعت، رسانههای بیگانه و صهیونیستی تلاش کردند برای توجیه حمله به زیرساختهای علمی کشور، توجیهات دروغینی نظیر استفاده از آنها درصنایع دفاعی را بیان کنند اما رئیس مرکز تحقیقات فضایی دانشگاه علم و صنعت با تأکید بر ماهیت صلحآمیز و کاربردی برنامه فضایی ایران میگوید: «تمام ماهوارههای ما برای رفع نیازهای کشور خودمان، نظیر پایش آبوهوا و «حدنگاری» (کاداستر) است، این در حالی است که دیگران از ماهوارهها استفادههای دیگری هم میکنند و در بسیاری مواقع از این ابزار علیه ما استفاده کردهاند.»
علاوه بر فعالیتهای گسترده در زمینه طراحی و ساخت ماهواره، دانشگاه علم و صنعت در کنار دانشگاه صنعتی امیرکبیر، در پروژه ملی و راهبردی منظومه ماهوارهای شهید سلیمانی نیز نقشآفرینی میکند. این پروژه که با هدف ایجاد یک منظومه ماهوارهای برای ارائه خدمات اینترنت اشیاء (IoT) و کاربردهای صلحآمیز دیگر تعریف شده است، نشان از ورود ایران به مرحله جدیدی از فعالیتهای فضایی و حرکت به سمت ارائه خدمات فضاپایه دارد و حضور دانشگاه علم و صنعت در این پروژه، گواهی بر جایگاه کلیدی این دانشگاه در اکوسیستم فضایی کشور است.
حمله به دانشگاه ماهوارهای ایران
با چنین پیشرفتهایی در زمینههای مختلف صنعتی و خصوصا در حوزه ماهوارهای چندان عجیب نیست که این دانشگاه از سوی دشمنان ایران هدف قرار گیرد و به این ترتیب بود که علم و صنعت در سومین جنگ تحمیلی ، ۳ بار هدف حمله قرار گرفت؛ ۲ بار بهصورت غیرمستقیم و یک بار بهصورت مستقیم .
نخستین بار در ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ ، در پی حمله هوایی به منطقه رسالت، «خوابگاه فرجام» دانشگاه دراثر انفجار ساختمانهای مجاور آسیب جدی دید. در مرحله دوم، در سوم فروردین و در حمله به ساختمان واقع در ضلع جنوبی دانشگاه ، بخشهایی از دانشگاه از جمله دانشکدههای خودرو، راهآهن، معاونت دانشجویی و مرکز تحقیقات مکانیک دچار خسارات شدید شدند.
در مرحله سوم ، در هشتم فروردین (۲۸ مارس ۲۰۲۶)، «مرکز تحقیقات ماهواره دانشگاه علم و صنعت» بهصورت مستقیم هدف حمله هوایی محور آمریکایی – صهیونیستی قرار گرفت و ساختمان مرکز ماهواره تقریباً بهطور کامل تخریب شد،علاوه بر آن، ساختمانهای مجاور، ساختمان فیزیک ۱ و ۲، ساختمان معارف، ساختمان علوم پایه، دانشکده فناوریهای نوین و… نیز آسیب دیدند.
این در حالی بود که در حملهای دیگر، دکتر سعید شمقدری، از اساتید برجسته دانشگاه، به همراه پسر و دخترش در منزل مسکونی خود هدف قرار گرفته و هر ۳ نفر به شهادت رسیدند.
دوباره میسازیمت
اکنون با وجود خسارات سنگینی که به این دانشگاه وارد آمده است اما دانشمندان، محققان و دانشجویان دانشگاه ، به تلاش خود برای بومیسازی ماهواره ادامه میدهند و امیدوارند که به زودی بخشهای آسیبدیده نوسازی و تجهیزات و امکانات موردنیاز نیز فراهم شود تا در حوزه توسعه ماهوارهای با جدیت بیشتری کار و فعالیت کنند.
دیدگاهتان را بنویسید