به گزارش دانشمند، بعد از ظهر چهاردهم فروردین، ساختمان دکتر برادران قاسمی (ساختمان پژوهشکده لیزر و پلاسما)ی دانشگاه شهید بهشتی هدف حمله دشمن قرار گرفت. این حمله وحشیانه چند ماه پس از آن صورت گرفت که دانشمندان برجستهای چون شهید طهرانچی، فقهی، عباسی، ذوالفقاری و مینوچهر از جمع اساتید این دانشگاه ترور شده و به شهادت رسیدند. این پژوهشکده به عنوان یکی از شناختهشدهترین مراکز تحقیقات و پژوهش در حوزه لیزر و پلاسما در ایران، شناخته میشود که نتایج تحقیقات صلحآمیز آن در مهمترین مجلات علمی دنیا منتشر شده است. در این گزارش به صورت خلاصه به این مرکز و فعالیتهای آن پرداخته شده است.
تولد مهد لیزر و پلاسمای ایران
پژوهشکده لیزر و پلاسمای دانشگاه شهید بهشتی، در ابتدا با نام «پژوهشکده لیزر» فعالیت می کرد اما در سال ۱۳۸۳ به دنبال گسترش فعالیتها در حوزه پلاسما و گسترش کاربردهای آن، به «پژوهشکده لیزر و پلاسما» تغییر نام یافت.
اولین دوره رشته کارشناسیارشد فوتونیک این پژوهشکده در سال ۱۳۸۱ راهاندازی شد. دوره دکتری رشته فوتونیک در سال ۱۳۸۳ و دوره کارشناسیارشد رشته مهندسی پلاسما نیز در سال ۱۳۸۴ شروع به فعالیت و جذب دانشجو کردند، همچنین این پژوهشکده در سال ۱۳۹۳ برای نخستین بار در کشور اقدام به جذب دانشجو در مقطع دکتری رشته مهندسی پلاسما کرد.
هدف اصلی فعالیت این پژوهشکده که در حال حاضر ۱۷ عضو هیاتعلمی با آن همکاری دارند، گسترش علم لیزر، اپتیک، فوتونیک و پلاسما و استفاده از کاربردهای این علوم در حوزههای مختلف مورد نیاز کشور تعریف شده است.
در بدو تاسیس پژوهشکده، ۳ آزمایشگاه در این مرکز فعال شدند اما با تلاشها و پیگیریهای صورتگرفته اکنون تعداد آزمایشگاهها به ۲۲ آزمایشگاه شامل:«آزمایشگاه تصویربرداری زیستی نوری، پلیمر، پوشش و مولکولهای مغناطیسی، مگنتوفوتونیک، طیفسنجی لیزری، پردازش مواد با پلاسما، اپتوژنتیک، علوم و کاربردهای پلاسما، پلاسما، تخلیه الکتریکی، لیزرهای قدرت، نانومغناطیس و نیمهرساناهای مغناطیسی، اپتوفلویدیک،حسگر فیبر نوری، پردازش مواد، لیزرهای فوق کوتاه، لیزرهای فیبر و کاربردها، دانش و فناوری تراهرتز، فوتونیک مواد آلی و پلیمرها، بیوفوتونیک، شبیهسازی؛ اپتیک کوانتومی؛ مگنتوپلاسمونیک» رسیده است.
فعالیتهای بشردوستانه و نه «نظامی»
«سیدمحمدصادق موحد» – عضو هیات علمی دانشکده فیزیک دانشگاه شهید بهشتی- درباره تاریخچه این پژوهشکده گفته است:«دانشگاه شهید بهشتی بالغ بر ۳۰ دانشکده و پژوهشکده دارد که در حمله دشمن آمریکایی ـ اسرائیلی ، ساختمان پژوهشکده لیزر و پلاسما و آزمایشگاه تصویربرداری نوری «دکتر برادران قاسمی» هدف قرار گرفت.
سابقه شکلگیری این مجموعه به دهه ۸۰ شمسی برمیگردد؛ زمانی که رهبر عزیز و شهید انقلاب بازدیدی از دانشگاه شهید بهشتی داشتند، بر اساس توضیحاتی که همکار شهید ما آقای دکتر طهرانچی و سایر دوستان ارائه کردند تصمیم گرفته شد حمایت ویژهای از راهاندازی پژوهشکدهای صورت بگیرد که متمرکز بر فعالیتهای حوزه نورشناسی، اپتیک، لیزر، پلاسما و موضوعات مشابه باشد.
بعد از آن، دوستان ما تلاش کردند زیرساختهای تولید علم و دانش و برنامههای آموزشی در وزارت علوم طراحی شود و سپس چند ساختمان بهعنوان زیرساختهای این پژوهشکده تأسیس شد. این مجموعه بهطور مشخص بر آموزش و پژوهش در حوزه تحصیلات تکمیلی متمرکز بود؛ یعنی دوره کارشناسیارشد و دوره دکتری.
بر اساس اذعان جامعه علمی، هم در داخل ایران و هم در فضای بینالمللی، پژوهشکده لیزر و پلاسمای دانشگاه شهید بهشتی از مجموعههای پیشقدم و پیشتاز در توسعه فعالیتهای علمی، توسعه فناوری و دانش فنی در این حوزه بهشمار میرود. بخش مهمی از این فعالیتها نیز در حوزههای بشردوستانه با استفاده از کاربردهای لیزر و پلاسما در پزشکی، سلامت، صنعت و حوزههای مشابه متمرکز بوده است.
بر اساس اطلاعاتی که دارم، در این آزمایشگاه حدود ۲۰ دانشجوی کارشناسی ارشد، ۱۰ دانشجوی دکتری و تعدادی پژوهشگر پسادکتری بهطور مستقیم تحتنظر همکاران ما مشغول انجام پروژههای علمی بودند.»
دکتر موحد که سالها در این دانشگاه در سمتهای گوناگون فعالیت کرده معتقد است که برخلاف برخی پروپاگانداهایی که توسط دشمنان کشور و دشمنان مردم ایران مطرح میشود، این مرکز کاملاً متمرکز بر فعالیتهای علمی بوده و دستاوردهای پژوهشی این پژوهشکده در بهترین مجلات علمی منتشر شده و بخشی از این دستاوردها نیز به شکلگیری شرکتهای دانشبنیان در کشور کمک کرده است. او میگوید:« فعالیتهای این مجموعه بهطور مشخص بشردوستانه بوده و ارتباطی با فعالیتهای نظامی نداشته است، در ایران فعالیت دانشگاهها بشردوستانه است، البته در ایران مراکز پژوهشی نیز داریم که روی فعالیتهای نظامی متمرکز هستند. از نظر قوانین بینالمللی، هر کشور و حاکمیتی برای حفظ اقتدار و مقابله با رفتارهای شرورانه و تروریسم به فعالیتهای نظامی نیاز دارد، همه کشورها این فعالیتها را دارند حالا یا خودشان مولد آن هستند یا با همکاری سایر کشورها آن را ایجاد میکنند اما در ایران معمولاً فعالیتهای نظامی در مراکز پژوهشی خاصی انجام میشود که خارج از دانشگاهها هستند. ممکن است برخی پژوهشگران علمی دانشگاهی متعهد ما در این پروژهها همکاری داشته باشند، اما محل اجرای آنها عموماً خارج از دانشگاههایی مانند دانشگاه شهید بهشتی یا دانشگاه شریف است.»
آقای دکتر موحد در توضیح محلی که هدف اصابت قرار گرفته است میگوید: «آزمایشگاهی که مورد اصابت قرار گرفته، مرکزی برای تصویربرداری در حوزههایی که به ارتقای فرآیندهای درمان اختلالات مختلف مغزی کمک میکند بود، همکاران ما در این مجموعه فعالیتهایی انجام دادهاند که بخش قابلتوجهی از دستاوردهای آن بهعنوان بروندادهای پژوهشی در مجلات بینالمللی منتشر شده است؛ یعنی عملاً در اختیار همه محققان در سراسر دنیا قرار گرفته است.»
روایت شهید محمدمهدی طهرانچی از پژوهشکده لیزر
از مهمترین وقایع رخ داده در تاریخ پژوهشکده لیزر و پلاسما میتوان به بازدید مقام معظم رهبری در بهار سال ۱۳۸۲ از دانشگاه شهید بهشتی و این پژوهشکده اشاره کرد.
شهید دکترطهرانچی در خاطرات خود درباره این بازدید روایت کرده بود: ما در سال ۷۹ در دانشگاه شهید بهشتی، با ۳ یا ۴ نفر از بچهها جمع شدیم و گفتیم که یک کار جدید انجام دهیم. ما در گروه فیزیک بودیم و بزرگانی در این حوزه بودند اما همهشان هنرشان فقط تدریس خوب بود و فارغالتحصیلان اروپا و آمریکا بودند. ما گفتیم که پیش اینها نمیشود رشد کرد. بنابراین، یک فضای جدیدی تحت عنوان پژوهشکده لیزر ایجاد کردیم، در سال ۷۹ شروع کردیم و ۳ سال گذشت تا به سال ۸۲ رسیدیم. آزمایشگاههایمان هم تازه در حال شکلگیری بودند. یک روز اردیبهشت ماه، یادم نمیرود، پیغامی آمد که حضرت آقا میخواهند از پژوهشکده شما بازدید کنند. ما خیلی تعجب کردیم چون من در آن زمان ۳۸ ساله بودم و با این جوانان درگیر بودم. ورود ایشان به پژوهشکده ما ۴۵ دقیقه طول کشید و در تک تک آزمایشگاهها ایستادند. این برای ما خیلی عجیب بود و حتی برای جامعه علمی هم همینطور. حضرت آقا بلند شدند و به دستگاهها و لیزرها نزدیک شدند و ما گزارشهایمان را به ایشان ارائه دادیم. بعد از بازدید، یکی از نهادها ما را صدا زد و گفت که آقا فرمودند یک پولی هم بگذارید. میخواهم بگویم که عملاً راهبری این جریان علمی را ایشان در دست گرفتند و این بینظیر بوده است.
خاطره دکتر طهرانچی از بازدید نوبلیست روسی
من دکترایم را در مسکو گرفتم. رئیس انستیتویی که در آنجا کار میکردم، آقای پروفسور پروخورف، نوبلیست دهه ۶۰ دنیا بود. او فرد بسیار معتبری بود و آنجا در حوزه لیزر و مغناطیس و پلاسما فعالیت میکرد. یک روز یک هیأت ایرانی میخواست بیاید و پروخورف پیغام داد که فلانی هم بیاید و بنشیند. بچههای ایرانی آمدند و من هم در سمت روسها نشسته بودم. مترجم خودشان را آورده بودند. پروخورف احساس کرد تیمی که مقابلش نشستهاند، خیلی ضعیف است. او به معاونش گفت که اینها را به انستیتو ببرند و برگردانند.
این گذشت و سالی که من رئیس دانشگاه شهید بهشتی بودم، یعنی سال ۹۳ یا ۹۴، با ما از معاونت علمی ریاست جمهوری تماس گرفتند و گفتند که یک هیأت ویژه از طرف آقای پوتین میخواهد بیاید ایران و با ۴ یا ۵ فیزیکدان همراهشان، از پژوهشکده لیزر دانشگاه شهید بهشتی بازدید کند. ما هم گفتیم باشد و من آن موقع رئیس دانشگاه بودم. اینها آمدند و بازدیدشان را انجام دادند. وقتی که پایین آمدیم، دیدم که کاملاً مبهوت شدهاند. بعد از بازدید به من گفتند که ما میخواهیم از پیشرفتهای شما در لیزر در روسیه استفاده کنیم.
۲۰ سال پیش من دانشجو بودم و آن صحنه را روایت کردم که تیم ایرانی هیچ چیزی در مقابل آنها نداشت و بعد از ۲۰ سال این میگوید که میخواهد برود و بگوید تحریم خیلی هم بد نیست، ایرانیها توانستهاند در تحریم عظمت بیافرینند. یکی از شاگردهای خود من که الان استادتمام است، صحبت میکرد و این موضوع باعث شگفتیاش شده بود. میخواهم بگویم در ۲۰ سال چه تحولی میتواند رخ دهد.
خاطراتی که دوباره زنده میشوند
اگر چه پژوهشکده لیزر و پلاسمای دانشگاه شهید بهشتی و بخشی از خوابگاههای دانشجویی دانشگاه، هدف قرار گرفته شده است و برآوردها حاکی از وارد آمدن هزاران میلیارد تومان خسارت است اما تلاشهای گستردهای برای بازسازی و زنده کردن خاطرات موفق دانشگاه و پژوهشکده لیزر و پلاسما آغاز شده است.
دیدگاهتان را بنویسید