به گزارش دانشمند، علیرضا شریفی، دانش‌آموز مدرسه شهید سلطانی کرج، از تابستان پیش از ورود به پایه دهم تصمیم گرفت توانایی‌هایش را در یکی از دشوارترین رقابت‌های علمی دانش‌آموزی محک بزند. او و چند نفر از دوستانش در شرایطی برای المپیاد آماده می‌شدند که سال‌ها بود مدرسه‌شان مدال طلای شاخصی در این رقابت نداشت و همین موضوع در آن ها برای رسیدن به مدال کشوری و جهانی ایجاد انگیزه کرده بود. شریفی پس از کسب مدال نقره در نخستین حضورش در المپیاد کشوری، با انگیزه‌ای بیشتر به مسیر ادامه داد و سال بعد به مدال طلا رسید؛ موفقیتی که راه او را برای پیوستن به تیم ملی المپیاد ریاضی ایران در سال ۲۰۲۶ هموار کرد. گفت‌وگوی دانشمند را با علیرضا شریفی بخوانید:
آقای شریفی، اولین بار از چه زمانی احساس کردید به ریاضی علاقه جدی دارید؟
من وقتی راهنمایی بودم، ریاضی‌ام خوب بود و به آن علاقه داشتم. در مدرسه‌مان هم کتاب‌های تکمیلی را در کنار محتوای مدرسه می‌خواندیم و من در یادگیری مباحث خوب بودم، ولی علاقه جدی‌ترم وقتی بود که می‌خواستم بروم دبیرستان. در ذهنم این بود که کنکور مسیری است که همه می‌روند و یک‌سری سؤال قابل حل دارد، ولی المپیاد این‌طور نیست و یک چالش واقعی است. می‌خواستم خودم را محک بزنم. می‌خواستم ببینم چیزی که سخت باشد را می‌توانم انجام بدهم یا نه. برای همین از تابستانی که می‌رفتم کلاس دهم، آمادگی برای المپیاد را شروع کردم.
مدرسه برایتان برنامه‌ریزی کرده بود؟
بله، سمپاد کرج کلاس‌هایی برای آمادگی المپیاد داشت؛ البته نه به پیشرفتگی کلاس‌های المپیاد تهران ولی خب برنامه‌ریزی هایی داشتند و من و چند نفر از دوستانم سه سال پا به پای کلاس‌ها و برنامه‌ها پیش رفتیم.
در مسیر المپیاد چه کسی یا چه اتفاقی بیشترین تأثیر را در انگیزه گرفتن شما داشت؟
وقتی پایه دهم بودیم، متوجه شدیم آخرین باری که کرج مدال درست‌وحسابی گرفته است، برای خیلی وقت پیش است. آخرین کسی که طلای ریاضی گرفته بود را هم نمی‌شناختیم. حتی نمی‌دانستیم آخرین باری که کسی از کرج در پایه دهم مدال المپیاد کشوری گرفته، چه زمانی بوده. این برای من و دوستانم انگیزه شده بود که در پایه دهم مدال بگیریم. همین خیلی باعث می‌شد تلاش کنیم.
بعد هم من و یکی از دوستانم در المپیاد کشوری مدال نقره گرفتیم اما من چون با اختلاف خیلی کم نتوانسته بودم طلا بگیرم، سخت تلاش کردم تا در پایه یازدهم دیگر حتماً طلا بگیرم. با خودم فکر می‌کردم درست است سال‌هاست کسی با این شرایط در این مدرسه مدال نگرفته، ولی ما برای طلا می‌جنگیم، پس می‌شود و خدا را شکر اتفاق افتاد.
روزانه چقدر برای المپیاد وقت می‌گذاشتید؟ به کارهای دیگر هم می‌رسیدید؟
تابستان دهم خیلی می‌خواندم؛ هرچقدر می‌توانستم، می‌خواندم. چون خیلی عقب بودم و مطالب زیادی بود که بلد نبودم. بعد هم در کرج، دوروبرمان المپیادی نبود، برای همین خیلی استرس داشتیم. من بعضاً حتی کمبود خواب داشتم، ولی باز درس را رها نمی‌کردم. اصلا نمی‌توانم بگویم چند ساعت. همه‌اش مشغول بودم اما بعد از آن، هرچه بالاتر رفتیم و سؤال‌ها سخت‌تر شد، زمان مطالعه هم کمتر شد. پایه یازدهم خیلی کمتر می‌خواندم و پایه دوازدهم باز زمان مطالعه‌ام کمتر شد چون مثلاً گاهی مجبور بودم سه یا چهار ساعت روی یک سؤال فکر کنم و این خستگی باعث می‌شد نتوانم برای چندین ساعت درس بخوانم. آن زمان شاید نهایت میانگین روزی شش، هفت ساعت مطالعه می‌کردم.
امسال با توجه به وقوع جنگ، شرایط آماده شدن شما برای آزمون سخت بود. این شرایط چه تأثیری روی شما و هم‌تیمی‌هایتان داشت؟
در دوره جنگ، اسفند و فروردین، تأثیر منفی گذاشته بود. حفظ ساعت مطالعه و درس خواندن سخت بود، ولی جنگ که تمام شد به روال قبل برگشتیم، در حالی که یک مقدار انگیزه‌مان برای کسب مدال بالاتر رفته بود. یک موضوعی هم در خود چین اتفاق افتاد که متأثر از جنگ بود. آنجا کشورهای دیگر نسبت به ایران واکنش مهربانانه‌ای داشتند. به نظرم یک مقدار در اذهان عمومی، ایران محبوب‌تر شده بود. البته نه به اندازه فلسطین. کشورها خیلی واضح از بچه‌های فلسطینی حمایت می‌کردند، ولی در مورد ایران هم حس همدلی خوبی ایجاد شده بود.
سطح سوالات آزمون امسال چطور بود؟ نسبت به سال‌های قبل سخت‌تر بود یا آسان‌تر؟
آزمون امسال خیلی سخت نبود، ولی به نسبت جزو سال‌های سخت بود.
ما دو روز آزمون دادیم. هر روز سه سوال. ترتیب سوالات از آسان به سخت است. سؤال یک معمولاً خیلی ساده است و زیر نیم‌ساعت حل می‌شود. سوال دو متوسط است؛ گاهی راحت‌تر است و زیر یک ساعت حل می‌شود، ولی گاهی خیلی سخت می‌شود. سؤال سه، سؤال سخت آزمون است و بعضی وقت‌ها ممکن است آن‌قدر سخت باشد که فقط افراد خاصی بتوانند حلش کنند.
امسال در روز دوم یک سوال هندسه داشتیم که خیلی سخت بود و عملاً تعیین می‌کرد بچه‌ها چه مدالی بگیرند. مثلاً ما دو نفر که طلا شدیم، این سوال را حل کردیم و کسانی که نقره شدند، بیشتر از همین سؤال ضربه خوردند. این سوال به نسبت بقیه سوال‌های سخت، قابل حل بود ولی خیلی زمان‌بر و پیدا کردن نکته‌اش سخت و دور از ذهن بود.
علیرضا شریفی در حال خواندن نماز بر روی دیوار چین. هم تیمی هایش از او در این حالت عکس گرفته اند
در پایان آزمون پیش‌بینی می‌کردید مدال طلا بگیرید؟
سال‌های قبل کمیته المپیاد ریاضی بعد از پایان المپیاد جهانی، آزمون را همزمان در ایران برگزار می‌کرد. کسانی که می‌خواستند، همزمان با شروع آزمون در کشور میزبان، قرنطینه می‌شدند و بعد از تمام شدن آزمون در آن کشور، کمیته ایران از آنها آزمون می‌گرفت. ما پارسال و سال قبلش در همین دوره تابستان بودیم و بچه‌های دوره از ما آزمون گرفتند. من در این آزمون طلا شدم، برای همین امسال هم گرفتن طلا برایم دور از ذهن نبود.
به نظر شما مهم‌ترین نقطه قوت آموزش ریاضی در ایران چیست؟
مهم‌ترین نقطه قوت، به نظرم این است که ایرانی‌ها طراح‌های خوبی هستند. بعضی مباحث و سبک‌های سؤال برای اولین بار در ایران مطرح شده و بعد در دنیا دیده شده‌اند. کشورهای دیگر هم از سؤال‌های هندسه و نظریه اعداد ایران تعریف می‌کنند. آزمون‌های ایران از نظر کیفیت سؤال و ایده‌هایی که مطرح می‌کنند، باکیفیت هستند. به نظرم این یکی از جذاب‌ترین نقاط المپیاد ایران است.
مهم‌ترین کاستی آموزش المپیاد ریاضی در ایران چیست؟
نکته قابل تامل این است که المپیاد یک مقدار انحصاری است. البته در همه جای دنیا چنین چیزی وجود دارد و بعضی مدارس شانس بیشتری برای مدال گرفتن دارند، ولی در ایران این انحصار خیلی شدید است؛ مثلاً نصف طلاها هر سال از یک مدرسه می‌آید. یک نکته مهم هم این میان هست که البته ارتباطی با آموزش المپیاد ندارد اما روی نتایج تیم ما اثر منفی دارد. اینکه بچه‌ها بعد از اینکه طلا می‌شوند، شل می‌کنند و هیچ‌وقت به سطحی نمی‌رسند که بتوانند برای نمره کامل در آزمون رقابت کنند. در حالی که بعضی کشورها مثل چین، آمریکا یا روسیه با هدف‌گذاری نمره کامل شرکت می‌کنند.
اگر قرار بود یک تغییر اساسی در برنامه آموزش ریاضی مدارس ایران ایجاد کنید، چه تغییری می‌دادید؟
برای بالا رفتن سطح ریاضی، چه برای المپیاد و چه به طور کلی، شاید در استان خودم یک مقدار جدی‌تر تدریس می‌کردم و برنامه را جدی‌تر پیش می‌بردم.
یک نکته دیگر هم این است که مطالب باید در دسترس همه دانش‌آموزان قرار بگیرد. مثلاً یک سلسله ویدیوهای آموزشی جامع از المپیاد که از صفر تا طلا شدن را آموزش بدهد، تا هر کسی که بخواهد بتواند حداقل آموزش را دریافت کند. الان یادگیری از یک سطحی به بعد انحصاری است و عملاً باید یک معلم خوب داشته باشی تا به تو آموزش بدهد.
برای آمادگی المپیاد از هوش مصنوعی هم استفاده می‌کردید؟
وقتی دهم بودم، نه. برای ریاضی از هوش مصنوعی استفاده نمی‌کردم. هوش مصنوعی در المپیاد ریاضی، زیاد نمی‌تواند کمک کند. تا پارسال حتی حرفه‌ای‌ترین نسخه‌ها هم که برای آزمون می‌بردند، نمره کامل نمی‌گرفتند. امسال اولین سالی بود که بعضی نسخه‌های حرفه‌ای توانستند از آزمون نمره کامل بگیرند.
اگر هوش مصنوعی بتواند مسائل دشوار المپیاد را حل کند، مهارت ریاضی‌دان انسانی در آینده چه اهمیتی دارد؟
امسال این موضوع که هوش مصنوعی قرار است در ریاضی چه کار کند، خیلی دغدغه و بحث‌برانگیز شده بود. تا این لحظه هوش مصنوعی توانسته یک‌سری سؤال حل‌نشده ریاضی را هم حل کند، ولی نکته این است که در همه این موارد، اطلاعات لازم برای حل سؤال از قبل وجود داشته؛ مثلاً یک بخش از یک مقاله و یک بخش از مقاله دیگر را کنار هم گذاشته و با استفاده از آنها مسئله را حل کرده است. یعنی ممکن است کسی این مقاله‌های پراکنده را نخوانده باشد یا مطالب را کنار هم نگذاشته باشد، ولی هوش مصنوعی این کار را انجام داده است. اما نکته مهم‌تری که وجود دارد این است که هوش مصنوعی تا حالا خودش نتوانسته چیز کاملاً جدیدی به ریاضی اضافه کند. بیشتر مدل استنتاج است؛ از یک جا چیزی می‌آورد و از جای دیگر نتیجه‌گیری می‌کند.
پس هنوز هوش انسانی برتر از هوش مصنوعی است؟
ممکن است هوش مصنوعی از بین هزار ریاضی‌دان از ۹۹۵ نفر بهتر باشد، ولی پنج نفر هستند که احتمالاً هوش مصنوعی فعلی به آنها نمی‌رسد؛ چون قدرت فکر کردن و تولید چیز جدید را ندارد و صرفاً با توجه به اطلاعاتی که دارد، نتیجه می‌دهد. توانایی پرسیدن سؤال جدید هم ندارد. به همین خاطر نباید انتظار داشته باشیم هوش مصنوعی شاخه جدیدی وارد ریاضیات کند. می‌تواند چیزهایی را که وجود دارند با هم ادغام کند و پیش ببرد، ولی اینکه برای اولین بار یک شاخه جدید وارد ریاضیات کند، کار انسان است.
هدف‌تان برای آینده چیست؟ می‌خواهید تحصیل‌تان را در مسیر ریاضی ادامه بدهید یا به حوزه‌های دیگری هم علاقه دارید؟
خیلی درگیر این موضوعم که ریاضی بخوانم یا نه. هنوز تصمیم نگرفته‌ام، ولی به ریاضی علاقه دارم.
اگر ریاضی را ادامه بدهید، به کدام شاخه علاقه دارید؟
من با همه شاخه‌های ریاضی آشنا نیستم. یک‌سری شاخه‌ها را می‌شناسم ولی بین بخش‌های ریاضی که می‌دانم درشان چه خبر است، ترکیبیات را دوست دارم.
اگر یک دانش‌آموز الان در ابتدای مسیر المپیاد باشد چه چیزی به او می‌گویید؟ چه مسیری را پیشنهاد می‌کنید؟
به او می‌گویم مسیر خیلی سخت و پرخطری است، ولی اگر واقعاً می‌تواند زمان زیادی درس بخواند و از ریاضی خسته نشود، به نظرم بد نیست شانسش را امتحان کند.
دیدگاهتان را بنویسید