به گزارش دانشمند، در دوران جنگ تحمیلی ۸ ساله، بسیاری از زیرساختهای حیاتی کشور هدف حملات دشمن بعثی قرار گرفتند. در میان آنها، پلهای راهآهن که شریانهای مهم ارتباطی و لجستیکی بودند، بارها بمباران شدند.
«پل قوطور» و «پل تلهزنگ» از جمله پلهایی هستند که در آن سالها، زیر آتش حملات هوایی قرار گرفتند، اما با تلاش مهندسان و متخصصان ایرانی دوباره بازسازی شده و همچنان پابرجا ماندهاند.
پل قوطور؛ پلی استوار در مسیر ایران به اروپا
پل قوطور یکی از مشهورترین پلهای ایران است که نزدیک به نیم قرن پیش ساخته شده و در ۲۱ کیلومتری جنوب غربی شهر خوی قرار دارد، در مسیر راهآهن ترانزیتی ایران به اروپا.
پروژه ساخت این پل در دوره پهلوی دوم و با همکاری متخصصان ایرانی و شرکتهایی از کشورهای اروپایی و آمریکایی اجرا شد.
پیریزی آن در سال ۱۳۴۷ با همکاری یک شرکت ایرانی و یک شرکت اتریشی انجام شد و پایههای بتنی آن ساخته شد. سازه فلزی پل نیز توسط شرکت آمریکایی American Bridge تکمیل شد. حدود ۳۶۰۰ تن سازه فلزی این پل در کارخانهای در آمریکا ساخته شد و از طریق دریا و راهآهن به محل پروژه منتقل شد. این پروژه سرانجام در مهرماه سال ۱۳۵۰ به بهرهبرداری رسید.
طول این سازه عظیم حدود ۴۴۸ متر بوده و ارتفاع آن از کف رودخانه به بیش از ۱۲۰ متر میرسد.
این پل با چندین پایه بتنی مسلح ساخته شده و دارای چند دهانه است. بزرگترین ویژگی آن طاق فلزی عظیمی است که در زمان احداث از بزرگترین طاقهای فلزی منطقه به شمار میرفت.
با راهاندازی خط ریلی ایران و ترکیه در سال ۱۳۵۰، پل قوطور اهمیت استراتژیک ویژهای پیدا کرد. این پل مسیر ارتباطی مهمی میان ایران و اروپا به شمار میرفت و قطارهای مسافربری، تانکرهای سوخت و قطارهای حامل کالا از روی آن عبور میکردند.
در جریان جنگ تحمیلی، عراق با آگاهی از اهمیت حیاتی این پل تلاش کرد آن را از کار بیندازد. در طول جنگ، پل قوطور بارها هدف حملات هوایی قرار گرفت؛ به گونهای که مجموعاً ۹ حمله هوایی و چندین بار بمباران علیه آن انجام شد. در جریان این حملات بخشی از پایههای پل آسیب دید و تعدادی از کارکنان راهآهن نیز به شهادت رسیدند. با وجود این حملات، دشمن نتوانست بدنه اصلی پل را نابود کند و بسیاری از راکتها به اطراف یا پایههای پل اصابت کردند.
در زمان ساخت، پل قوطور به رنگ قرمز طراحی شده بود که جلوهای خاص به آن میبخشید، اما در دوران جنگ به دلیل اینکه بهراحتی قابل شناسایی بود، رنگ آن به خاکستری تغییر داده شد.
پس از پایان جنگ مشخص شد که این پل حدود ۳۰ درصد خسارت دیده است. برای مدتی عبور قطارها با محدودیت انجام میشد و حتی در دورهای برای کاهش لرزش پل، قطارها با موتور خاموش از روی آن عبور میکردند که خود خطراتی به همراه داشت. در نهایت عملیات مرمت و بازسازی آغاز شد؛ فرآیندی که شامل ترمیم سازه و تزریق بتن به پایهها بود. این عملیات سرانجام در اردیبهشت سال ۱۳۷۴ به پایان رسید و پل بار دیگر بهطور کامل در مدار بهرهبرداری قرار گرفت.
آیتالله هاشمی رفسنجانی در خاطرات روز ۲۴ شهریور ۱۳۷۴ خود به بازدید از این پل اشاره کرده است:
«اول وقت با اتومبیل به سوی دره قوطور رفتیم و زیر پُل معروف قوطور پیاده شدیم. نحوه بازسازی خرابیهای بمباران عراق را دیدیم. پُل عظیمی است. قسمتی از راه، خاکی است. به تقاضای وزیر راه، بنا شد برای آسفالت کمک کنیم.»
پل قوطور سالها رکورددار طولانیترین پل ایران بود و تا ۳۳ سال چنین عنوانی را در اختیار داشت تا اینکه با ساخت پل کارون ۳ در سال ۱۳۸۳ این رکورد شکسته شد. امروز این پل بهعنوان تنها پل ارتباطی ریلی ایران با اروپا و به دلیل ویژگیهای مهندسی و تاریخی خود در فهرست آثار ملی و میراث مدرن ایران به ثبت رسیده است و در کنار آن، طبیعت زیبای دره قوطور نیز آن را به یکی از جاذبههای گردشگری منطقه خوی تبدیل کرده است.
پل تلهزنگ؛ پلی زخمی در دل زاگرس
در جنوب کشور و در دل کوههای زاگرس، پل تلهزنگ یکی دیگر از سازههای مهم راهآهن ایران است که در سالهای جنگ تحمیلی نقش حیاتی ایفا کرد. این پل در کیلومتر ۵۸۷ مسیر راهآهن لرستان و در فاصله میان شهرستان دورود و اندیمشک قرار دارد و در فاصله ۶۴۰ متری ایستگاه تلهزنگ واقع شده است.
پل تلهزنگ امکان عبور قطار از روی درهای عمیق را فراهم میکند و به دلیل قرار گرفتن در مسیر راهآهن شمال به جنوب، یکی از پلهای استراتژیک کشور محسوب میشود. این مسیر در دوران دفاع مقدس یکی از مهمترین خطوط انتقال نیرو، تجهیزات و امکانات به جبهههای جنوب بود و به همین دلیل، بارها هدف حملات هوایی ارتش بعث عراق قرار گرفت. دشمن تلاش میکرد با تخریب این پل، یکی از شریانهای حیاتی پشتیبانی جنگ را قطع کند. در آن دوران، حرکت قطارها تنها در روز انجام میشد، زیرا روشنایی قطار در شب میتوانست احتمال شناسایی و حمله هوایی را افزایش دهد.
در سالهای جنگ، قطارهای حامل تجهیزات نظامی، سوخت و همچنین قطار بیمارستانی که مجروحان و شهدا را از جبهههای خوزستان به تهران منتقل میکردند، از همین مسیر عبور میکردند. به همین دلیل دشمن تمرکز ویژهای بر این خط ریلی داشت.
یکی از شدیدترین حملات علیه این خط راه آهن و این پل، زمانی رخ داد که ایستگاه راهآهن اندیمشک با ۵۴ فروند هواپیمای عراقی در مدت ۴۵ دقیقه بمباران شد؛ حملهای که به شهادت تعدادی از کارکنان راهآهن و هموطنان انجامید.
پل تلهزنگ نیز در یکی از حملات با ۲ فروند هواپیمای عراقی هدف قرار گرفت و تخریب شد. با تخریب این پل، ارتباط ریلی شمال و جنوب کشور برای مدتی قطع شد. با این حال کارکنان و مسئولان راهآهن بلافاصله وارد عمل شدند. آنها با ایجاد یک ایستگاه فرعی در شمال پل و ساخت یک پل عابر موقت توانستند ظرف کمتر از یک هفته مسیر انتقال مسافران و رزمندگان را برقرار کنند.
امروزه پل قدیمی تلهزنگ دیگر برای عبور قطارها مورد استفاده قرار نمیگیرد و در کنار آن خط ریلی جدیدی ساخته شده است. با این حال آثار حملات و خسارتهای جنگ هنوز بر پیکر این پل باقی مانده و آن را به یادگاری از مقاومت زیرساختهای کشور در دوران جنگ تحمیلی تبدیل کرده است.
یادگارهای متخصصان ایرانی
پل قوطور در شمال غرب و پل تلهزنگ در دل زاگرس، هر دو نمادهایی از استقامت زیرساختهای حیاتی ایران در دوران جنگ هستند. این پلها بارها هدف حمله قرار گرفتند و آسیب دیدند، اما با تلاش مهندسان و کارکنان راهآهن دوباره ترمیم شدند و نقش خود را در حفظ ارتباطات حیاتی کشور ایفا کردند. امروز این سازهها نهتنها بخشی از شبکه حملونقل کشور، بلکه یادگارهایی از ایستادگی و تلاش متخصصان ایرانی در سالهای دشوار جنگ به شمار میآیند.
دیدگاهتان را بنویسید