ساعت ۶:۳۰ صبح یازدهم فروردین ماه، یکی از وحشیانهترین حملات جنگ تحمیلی سوم رقم خورد. رسانهها نوشتند: «توفیق دارو از مهمترین کارخانههای تولیدکننده مواد اولیه داروهای بیمارستانی و داروهای مورد استفاده در اتاق عمل، با ۳ موشک به صورت مستقیم هدف قرار گرفت».
اما توفیق دارو چه وظیفهای بردوش داشت و پس از این حمله چه خساراتی به آن وارد شد؟
روایت تولد یک مرکز دارویی
برای بررسی تاریخچه «توفیق دارو» باید به سال ۱۳۷۸ بازگشت، به سالی که این شرکت، فعالیت خود را بهعنوان یک مجموعه علمی با رویکرد تحقیقاتی، مهندسی و عملگرایانه آغاز کرد .
این شرکت در گذشته «مرکز تحقیق و توسعه» شرکتهای داروسازی دیگر بود تااینکه ۲۷ سال قبل به یک نهاد مجزا و شرکت داروسازی تبدیل شد، از آن هنگام، توفیق دارو به عنوان یک بنگاه اقتصادی فعالیت کرده و مواد اولیه تولیدی داروهای خاص را تولید و عرضه کرد، در طی این ۳ دهه، متخصصان شرکت بیشتر روی داروهایی کار می کردند که ارزبری بسیاری داشتند و تأمین آنها برای بیماران بسیار دشوار است.
متخصصان شرکت، بهعنوان مرکز تحقیق و توسعه تیپیکو، گامهای مؤثری در توسعه دانش فنی مواد مؤثره دارویی، محصولات نهایی و اجرای پروژههای ساخت و راهاندازی سایتهای تولید دارو برداشتند.
در سال۱۳۸۱، همزمان با ادامه فعالیتها در حوزه تحقیق و توسعه، توفیق دارو در مسیر تولید مواد اولیه دارویی، پپتیدها و زیستشناسی مولکولی قدم گذاشت و با تمرکز بر کشف داروها و روشهای تشخیص نوین، بسیاری از طرحهای تحقیقاتی خود را به مرحله تولید رساند و با فعالیتی مستمر در حوزه تولید مواد اولیه دارویی در گروه های درمانی استراتژیک دارویی (API)، با ۵ خط تولیدی جایگاهی مهم در صنعت داروسازی کشور به دست آورد. استراتژی تحقیقاتی این مجموعه علاوه بر استفاده از ظرفیت نخبگانی کمنظیر در سطح صنعت داروسازی کشور، گسترش همکاریها با مذاکره علمی و تحقیقاتی درجهت صنعتیسازی ایدههای فناورانه است.
از لحاظ نیروی انسانی، «توفیق دارو» شرکتی متشکل از ۱۵۰ محقق جوان و نخبه صنعت داروسازی کشور است که عمدتا تحصیلات عالیه در سطح دکترا و پسادکترا در زمینههای شیمی و داروسازی دارند.
عمده محصولات تولیدی «توفیق دارو» در زمره داروهای ضد دیابت، ضد سرطان، خودایمنی مانند ام اس، داروهای ضد درد و بیهوشی است و ۶۰ قلم محصول تولیدی این شرکت، محصولات بسیار فناورانهای هستند که بیش از ۴۰ درصد آنها انحصارا توسط همین شرکت تولید شده و بعضا محصولاتی هستند که برای اولین بار در دنیا تولید و عرضه میشوند.
این شرکت، مواد اولیه داروهای خاص را تولید و به شرکتهای داروسازی که «محصول نهاییساز» هستند و این داروها را تبدیل به قرص و کپسول و اشکال دارویی مختلف میکنند، عرضه میکند.
در سال ۱۴۰۴ ، توفیق دارو ۱۲ محصول فناورانه را رونمایی کرد که در بین آنها یک داروی ضد سرطان مبتنی بر پپتید هم وجود داشت که این دارورسانی نوین، بیمار را از تزریق روزانه بینیاز کرده و رضایت وی را با تزریقهای ۳ ماه یکبار افزایش میدهد، تنها همین یک محصول ۲۰ میلیون دلار ارزبری سالانه داشت که با تولید داخلی، نیاز به ارز مورد نیاز مرتفع شد.
شرکت از ۱۰ سال قبل به سمت تولید فرآوردههای نوین پزشکی که از تکنولوژیهای بالایی برخوردارند و به راحتی دانش آن در اختیار یک کشور قرار نمیگیرد رفت و به دنبال اقدامات و مطالعات انجام شده، در زمینه «مهندسی بافت سخت» و مشخصا ترمیم کننده و بازسازی ضایعات استخوانی، نسل جدیدی از بای متریالها در شرکت توسعه پیدا کرد که از حدود یک سال قبل از حمله به توفیق دارو، وارد بازار شد و در بیمارستانها برای جراحی ارتوپدی و فک و صورت مورد استفاده قرار گرفت که با بهوجود آمدن این خط تولید، بالغ بر ۴ تا ۵ میلیون دلار صرفهجویی ارزی در این زمینه حاصل شد.
آیا کاربرد دوگانه امکانپذیراست؟
در حالی که توفیق دارو یک شرکت تولید کننده مواد اولیه داروهای سرطانی و بیهوشی است، رسانههای وابسته به محور آمریکایی – اسرائیلی، شایعاتی درباره کاربرد دوگانه محصولات تولیدی این شرکت منتشر کرده بودند که نوید نوبخت، مدیرعامل توفیقداروضمن رد و تکذیب این شایعات می گوید از دو منظر به این پرسش پاسخ میدهم؛ اولا اینکه فضاهای تولید توفیقدارو ۵ خط تولیدی بود که همه اینها ظرفیتهای محدود داشتند؛ به این مفهوم که چون سابقه شرکت توفیق دارو یک سابقه آزمایشگاهی بوده و به مرور به سمت تولید مواد اولیه رفته است، ظرفیت تولیدی، همواره محدود بود و شاید در سال میتوانستیم ۲ کیلوگرم از یک ماده تحت کنترل که داروی بیهوشی و داروی ضد درد است، تولید کنیم؛ مشخص است که این میزان به سختی کفاف حتی اتاقهای عمل یک جامعه تقریبا ۹۰ میلیونی را میدهد. نکته دوم آن است که اساسا این محصول به هیچ وجه کاربرد دوگانه ندارد، بنابراین نکته اول آن است که صحبت از تولید این محصولات در حد گرم است و در حالی که فرآوردهای که نیاز به استفاده آن در حوزه نظامی باشد در حد تناژ است؛ پس این ادعا، ادعای بسیار گزافی است که قلب من و همکاران من را بیش از این اصابت بیشرمانه مستقیم، به درد آورد.
نکته دوم هم آن است که مواد تحت کنترل از نظر علمی از دو منظر قابل احصا هستند؛ یکی از آنها استحصال گیاه مانند تریاک و امثال آن است و دیگری هم فرآیندهای شیمیایی است که ۱۵ مرحله واکنش شیمیایی روی آن انجام میشود تا آن فرآورده بخواهد تولید شود که این بخش هم مربوط به دانش همکاران ما بود تا بیماران اتاق عمل دچار گرفتاری و سرگردانی نشوند، بنابراین وقتی که از مواد تحت کنترل حرف میزنیم، یعنی اینکه این مواد زیر دوربینهای وزارت بهداشت تولید شده و گرم به گرم آن کاملا مشخص است که با مجوز به کدام شرکت داروسازی فروخته شده و در مراکز درمانی به مصرف کدام بیمار رسیده است و تا مرحله توزیع کاملا مشخص است؛ به این صورت که هر یک آمپول تحت کنترلی که یک پرستار برای یک بیمار مصرف میکند، موظف است پوکه آمپول را به داروخانه بیمارستان تحویل دهد.
نکته مهم دیگر اینکه اساسا ماده بیهوشی، کاربرد نظامی ندارد؛ اصلا به چه طریقی میتواند کاربرد نظامی داشته باشد؟ به هیچ وجه این برای توفیق دارو و توفیق داروییها که هیچ وابستگی سیاسی و نظامی و دولتی ندارند، پسندیده نیست.
چقدر خسارت دیده است؟
به گفته مدیرعامل شرکت توفیق دارو، کل فضای شرکت ، مشتمل بر واحدهای آزمایشگاهی، فضاهای تولید و واحدهای ستادی با تخریب ۱۰۰درصدی مواجه شده است اما متخصصان شرکت با همان ظرفیت نخبگانی میتوانند در هر فضایی، از نو و مجددا بسازند و تولید کنند.
به گفته وی اگر عزم و ارادهاش باشد، ساخت چنین فضایی یک سال و نیم تا ۲ سال زمان خواهد برد. البته تحریم یک چالش بزرگ است و نمیتوانیم منکر آن باشیم؛ اما به مرور زمان و طی ۲ دهه اخیر شرکتهایی آمدهاند که یک سری از تجهیزات را خصوصا تجهیزات تولیدی مواد اولیه دارویی را خودشان تولید میکنند و این ما را از این که بخواهیم صرفا واردات داشته باشیم بینیاز میکند.
بازسازی در چه مرحلهای است؟
مدیرعامل توفیق دارو درباره احیای این مجموعه میگوید: یکی از برنامههای اجرایی برای احیای مجموعه، برنامه میانمدت است تا در میانمدت با استفاده از ظرفیت نخبگانی همکاران و ظرفیت خالی فضای تولید در درون کشور به عرصه تولید برگردیم. اما برنامه بلندمدت ما بحث بازسازی است که این امر مستلزم ثبات پایدار شرایط است تا با تجاربی که طی این ۳ دهه فعالیت کسب کردیم به رسالت خود که تامین داروهایی حیاتی برای بیماران صعبالعلاج است، بپردازیم.
دیدگاهتان را بنویسید